Beogradi, Banjaluka, Lubjana: Tri fytyrat e strategjisë izraelite -

Beogradi, Banja Luka, Lubjanë: Tre fytyrat e strategjisë izraelite në Ballkan.

Hapja e zyrës së Dhomës së Tregtisë së Izraelit në Banja Luka u inaugurua pak ditë më parë. Dhomat e vetë e përshkruan si “një hap ekonomik dhe kulturor, si dhe një urë për investime dhe bashkëpunim”. Megjithatë, ky hap nuk mund të shihet i izoluar. Vetëm pak ditë më vonë, Lubjana priti ambasadën e parë rezidente të Izraelit. Kjo pas rivendosjes së marrëdhënieve diplomatike me qeverinë e kryeministrit Janez Janša.

Nën këto lëvizje fshihet një shtresë tjetër politike. Ajo ka të bëjë me marrëdhëniet e Izraelit me Serbinë. Gjithashtu, ka të bëjë me kontekstin më të gjerë të politikës amerikane në rajon, sipas analizës së DW.

**Serbia, partneri me kapacitetin më të madh**

Gjatë viteve të fundit, Serbia është bërë shumë më tepër se thjesht një vend kalimtar evropian për Izraelin. Bashkëkryqëzimi i tyre shtrihet në disa sfera. Serbia i ofron Izraelit hapësirë politike, një bazë industriale dhe bashkëpunim në fushën e sigurisë. Nga ana tjetër, Beogradi përfiton akses në teknologji përmes lidhjeve me Jeruzalemin. Gjithashtu, fiton një partner me ndikim të fortë në Uashington. Kjo shpjegon pse marrëdhënia mes dy shteteve nuk mund të reduktohet vetëm në tregti armësh apo diplomaci bilaterale.

Në të njëjtën kohë, ky bashkëpunim ndodh në një kontekst të ndjeshëm. Disa qeveri perëndimore, nën presionin e luftës në Gaza, po përpiqen të kufizojnë lidhjet e tyre mbrojtëse me Izraelin. Në një mjedis të tillë, Serbia shfaqet si partner jo-anëtar i BE-së. Ajo gëzon një liri më të madhe për të zhvilluar lidhje ushtarake dhe teknologjike me Izraelin. Serbia është njëkohësisht një vend marrëdhëniet e të cilit me shtetin hebre kanë logjikën e tyre të brendshme politike dhe ekonomike.

**Interesi i vërtetë izraelit**

Kjo ngre pyetjen kryesore: cili është interesi real i Izraelit në Ballkanin Perëndimor? Vuk Vuksanoviç, ligjërues i politikës së jashtme dhe strategjisë në King’s College London, mendon se politika e jashtme izraelite udhëhiqet nga dy tema kryesore. E para është përpjekja për të ndikuar në qëndrimin e BE-së ndaj çështjes palestineze. Kjo bëhet duke rritur ndikimin te shtetet anëtare apo kandidate të Evropës Lindore. E dyta lidhet me ndryshimet në doktrinën e sigurisë kombëtare izraelite.

“Ballkani është në këtë listë si rajoni evropian më gjeografikisht i afërt me Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut”, shpjegoi Vuksanoviç për DW. Sipas tij, Izraeli po përpiqet të zgjerojë periferinë e tij. Synon të krijojë partneritete diplomatike dhe të sigurisë me rajone dhe vende të reja. Gjithashtu, përmes pranisë së tij, Izraeli kundërshton pjesërisht ndikimin e Turqisë dhe të Iranit.

Në këtë kuadër, roli i Turqisë nuk është i parëndësishëm. Ankaraja prej vitesh ndërtonte një projeksion ushtarak dhe politik të fuqisë në Ballkanin Perëndimor. Kjo shtrihej nga bashkëpunimi në industrinë e mbrojtjes deri te iniciativat intensive diplomatike. Ndërkohë, Izraeli ka forcuar pozicionin e tij në Lindjen e Mesme. Ai ka krijuar një bosht që balancon ndikimin turk në rajon. Kjo u bë përmes marrëveshjeve të reja ushtarake me Qipron dhe Greqinë.

Kobi Mikael, nga Instituti për Studime të Sigurisë Kombëtare (INSS) në Tel Aviv dhe Instituti Misgav në Jerusalem, beson se qasja izraelite ndaj Ballkanit Perëndimor nuk është e izoluar. Ajo është pjesë e një strategjie më të gjerë dhe të rikalibruar të sigurisë kombëtare.

Ngjarjet e 7 tetorit dhe lufta që pasoi theksuan një mësim kryesor për Tel Avivin. Nevoja urgjente është diversifikimi i zinxhirëve të furnizimit të mbrojtjes. Gjithashtu, duhet zvogëluar varësia nga rrugët tradicionale të prokurimit. Këto mund të jenë subjekt i kufizimeve politike.

“Në këtë kontekst, Ballkani Perëndimor, dhe veçanërisht Serbia, janë imponuar si partnere thelbësore”, thotë Mikael për DW. Ai thekson se rëndësia e Serbisë për Izraelin rrjedh nga tre faktorë. Dy të parët janë partneriteti dypalësh në mbrojtje dhe industri, si dhe autonomia strategjike e Beogradit.

“Faktori i tretë mbështetet nga një rezonancë e thellë historike”, shprehet ai. Kjo rrjedh nga vuajtjet e përbashkëta gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ajo nxit një besim të fortë të ndërsjellë, si në nivelin politik ashtu edhe në atë shoqëror.

**Vështirësi në marrëdhënie**

Në këtë llogaritje, Republika Srpska nuk ka peshën ekonomike apo të sigurisë që ka Serbia. Vlera e saj është mbi të gjitha simbolike dhe politike. Banja Luka përfaqëson një hapësirë ku mund të tregohet publikisht afërsia me Izraelin. Në shumë pjesë të tjera të Evropës, një gjest i tillë do të ishte politikisht shumë më i vështirë. Kjo për shkak të ndjenjave të forta pro-palestineze.

Megjithatë, Vuksanoviç kujton se Izraeli ka qenë një nga mbrojtësit kryesorë diplomatikë të Republikës Srpska. Kjo zgjat prej gati pesëmbëdhjetë vitesh. Banja Luka sheh në Izrael një mënyrë për të forcuar pozicionin e saj negociues. Kjo drejtohet ndaj qeverisë qendrore në Sarajevë, si dhe ndaj Perëndimit.

“Izraeli e sheh kryesisht Republikën Srpska si një aktor përmes të cilit mund të ndikojë në politikën e Sarajevës”, kujton Vuksanoviç. Marrëdhënia u krijua në vitin 2012 kur ministri i atëhershëm izraelit, Avigdor Lieberman, ishte mysafir i Milorad Dodik. Më pas, Republika Srpska vuri veton ndaj vendimit të Sarajevës. E çoi Bosnjën e Hercegovinën të abstenonte në Kombet e Bashkuara gjatë votimit për anëtarësimin e Palestinës.

**Sllovenia: Ndryshimi i qeverisë ndryshon qëndrimin ndaj Izraelit**

Nëse Republika Srpska është shembull i një aktori më të vogël që përdor marrëdhëniet me Izraelin si levë politike, Sllovenia paraqet një rast krejtësisht të ndryshëm. Ajo tregon se sa shpejt mund të ndryshojë politika e jashtme e një vendi pas ndryshimit të qeverisë.

Deri vitin e kaluar, qeveria e Robert Golob ishte ndër kritikët më të zëshëm të Izraelit në Bashkimin Evropian. Ardhja në pushtet e Janez Janšës e riktheu atë në një qasje krejt tjetër. Flamuri palestinez u hoq nga ndërtesa e qeverisë, ndërsa u revokuan disa ndalime.