A ka BE-ja mjaftueshëm gaz për dimrin?

Evropa po i afrohet dimrit me rezervat e gazit në nivele dukshëm më të ulëta se vitet e kaluara, ndërsa lufta dhe ndërprerjet në Lindjen e Mesme po e bëjnë furnizimin me LNG më të shtrenjtë dhe më të pasigurt.

Komisioni Evropian ka paralajmëruar vendet anëtare se rezervat e gazit mbeten në nivele “jashtëzakonisht të ulëta”, pas një vere të nxehtë dhe të thatë që rriti përdorimin e gazit për prodhimin e energjisë elektrike dhe uli sasinë e disponueshme për mbushjen e rezervave nëntokësore, transmeton ABC24.AL.

Ndërkohë, tregu global i gazit është goditur nga lufta SHBA-Izrael kundër Iranit, e cila ka reduktuar ndjeshëm qarkullimin e gazit natyror të lëngshëm, LNG, përmes ngushticës strategjike të Hormuzit. Flukset kanë rënë në vetëm 15 deri në 25 për qind të niveleve para luftës.

Presioni u shtua edhe më shumë të hënën, kur Katari njoftoi se do të zgjasë edhe për një muaj forcën madhore për dërgesat e LNG-së drejt klientëve në Azi dhe Evropë. Dërgesat drejt Evropës pritet të rifillojnë në dhjetor.

Sa gaz ka në rezervat evropiane?

Sipas rregullave të BE-së, shtetet anëtare duhet të mbushin rezervat e gazit përpara dimrit, zakonisht në struktura nëntokësore si fusha të shteruara gazi apo kaverno me kripë.

Pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, objektivi standard ishte që rezervat të arrinin në 90 për qind deri më 1 nëntor.

Por për shkak të rritjes së fortë të çmimeve të gazit dhe pasigurisë së furnizimit, Komisioni Evropian u dha vendeve më shumë fleksibilitet, duke lejuar që objektivi të ulet në 75-80 për qind, në mënyrë që shtetet të shmangin blerjet e nxituara me çmime shumë të larta.

Komisioneri evropian për Energjinë, Dan Jørgensen, u ka kërkuar qeverive të shfrytëzojnë këtë fleksibilitet për të ulur presionin mbi çmimet dhe kostot e mbushjes së rezervave.

Nëntë vende të BE-së – Qipro, Estonia, Finlanda, Greqia, Irlanda, Lituania, Luksemburgu, Malta dhe Sllovenia – nuk kanë kapacitete të veta për ruajtjen e gazit. Për këtë arsye, ato duhet të kenë marrëveshje solidariteti me shtetet e tjera për të siguruar furnizimin.

A rrezikon Evropa të mbetet pa gaz?

Për momentin, jo. Jørgensen ka deklaruar se nuk ekziston një rrezik i menjëhershëm për sigurinë e furnizimit, duke theksuar se situata është shumë ndryshe nga kriza e vitit 2022.

Megjithatë, rezervat aktuale janë më të ulëta se atëherë. Më 13 shtator, niveli mesatar i mbushjes në BE ishte rreth 70 për qind.

Disa nga nivelet më të ulëta janë regjistruar në Letoni me 47.1 për qind, Holandë me 52.1 për qind dhe Gjermani me 55.6 për qind.

Krahasimi me vitin 2022 tregon diferencën: në nëntor të atij viti rezervat e BE-së kishin arritur në 94.9 për qind, ndërsa në fund të vitit ishin 83.4 për qind.

Megjithatë, Ministria gjermane për Çështjet Ekonomike dhe Energjinë ka thënë se nuk pret mungesa të gazit gjatë dimrit.

Një vlerësim më i plotë pritet më 8 tetor, kur ENTSO-G, organizata evropiane e operatorëve të sistemeve të transmetimit të gazit, pritet të publikojë parashikimin për furnizimin gjatë dimrit.

Çfarë po ndodh me çmimet?

Rezervat e ulëta dhe furnizimi i pasigurt po përkthehen drejtpërdrejt në çmime më të larta.

Para përshkallëzimit të konfliktit në Lindjen e Mesme, kontratat referencë të gazit në Evropë, TTF holandez, tregtoheshin rreth 30-31 euro për megavat-orë.

Tani çmimi është rreth 72-74 euro/MWh, më shumë se dyfishi, ndërsa në fillim të shtatorit pati një rritje të përkohshme mbi 80-89 euro/MWh.

Sa më i vogël të jetë rezervuari i gazit përpara dimrit, aq më e shtrenjtë bëhet mbushja e tij, sidomos kur Evropa konkurron me blerësit aziatikë për të njëjtat ngarkesa LNG.

Ministrja holandeze e Klimës, Stientje van Veldhoven, ka kërkuar që BE-ja të heqë objektivat e detyrueshëm për mbushjen e rezervave kur rregullat aktuale të skadojnë në vitin 2027.

Edhe kompania holandeze Gasunie ka paralajmëruar për rritjen e varësisë nga furnizimet ndërkombëtare dhe ka kërkuar përgatitje për një krizë që mund të zgjasë disa muaj.

Skenari më i keq: gazi shndërrohet në krizë energjetike

Skenari më problematik do të ishte kombinimi i një dimri shumë të ftohtë me vazhdimin e ndërprerjeve në ngushticën e Hormuzit.

Analistët paralajmërojnë se në një situatë të tillë çmimet globale të LNG-së mund të rriten ndjeshëm, duke e detyruar Evropën të konkurrojë edhe më agresivisht me tregjet aziatike, veçanërisht për gazin amerikan.

Problemi nuk do të kufizohej vetëm te ngrohja e banesave. Gazi luan një rol të rëndësishëm në prodhimin e energjisë elektrike në Evropë. Nëse furnizimi bie, termocentralet me gaz mund të prodhojnë më pak energji, duke rritur çmimet e energjisë elektrike dhe duke shtuar presionin mbi rrjetet.

Ronald Pinto, analist i Kpler, tha se aktualisht nuk parashikohen mungesa të gazit, por një situatë e tillë do të kishte pasoja të forta për tregun e energjisë.

Sipas tij, në dimër gazi shpesh përcakton çmimin margjinal të energjisë elektrike, ndaj një mungesë e tij mund të shkaktojë një rritje të fortë të TTF-së dhe, si pasojë, të çmimeve të energjisë elektrike në të gjithë Evropën.

Rreziku do të ishte edhe më i madh nëse mungesa e gazit do të përkonte me temperatura të ulëta dhe prodhim të dobët të energjisë nga era.

Për BE-në, kjo krizë vjen në një moment veçanërisht të vështirë. Qeveritë evropiane kanë përdorur tashmë ulje taksash, subvencione dhe masa të tjera për të frenuar rritjen e faturave të energjisë, ndërsa përballen me presione mbi financat publike.

Nëse situata përkeqësohet, Komisioni Evropian mund të rikthejë edhe blerjet e përbashkëta të gazit, një mekanizëm i përdorur gjatë krizës energjetike të vitit 2022 për të rritur fuqinë negociuese të vendeve anëtare dhe për të siguruar shpërndarje më të mirë të furnizimeve.

Presidenti francez Emmanuel Macron ka kërkuar tashmë që Brukseli ta shqyrtojë sërish këtë mekanizëm. /ABC24.AL/