Raporti i DASH për Shqipërinë: Korrupsioni, emigracioni dhe pasuritë e paligjshme mbeten sfida

Dokumenti vjetor i Uashingtonit për kushtet e investimeve në Shqipëri u bë publik. Vlerësimi i vitit 2026 merr në analizë ecurinë e ekonomisë, kapitalet e huaja, sistemin financiar, zbatimin e ligjit, si edhe gjendjen politike dhe të sigurisë.

Shqipëria renditet në grupin e shteteve me të ardhura mesatare të larta. Rritja vijon, por dobësitë strukturore dhe institucionale nuk janë zhdukur.

Zgjerimi ekonomik arriti në 3.7% për vitin 2025. Shtysën kryesore e dhanë turizmi dhe tregu i pasurive të paluajtshme. Prodhimi i përgjithshëm llogaritet pranë 30 miliardë dollarëve, ndërsa inflacioni zbriti në 2.2%. Niveli qëndron brenda objektivit të Bankës së Shqipërisë.

Borxhi publik ka rënë ndjeshëm. Raporti ndaj PBB-së zbriti nga 75% në 2021 në 52.6% në 2025. Në bazë qëndrojnë konsolidimi fiskal, kursi monetar, forcimi i lekut dhe shtimi i të ardhurave nga taksat.

Tabloja mbetet e përzierë. Të ardhurat për frymë arrijnë rreth një të katërtën e mesatares së Bashkimit Europian. Ekonomia vazhdon të ndikohet nga korrupsioni, krimi i organizuar, pastrimi i parave, konkurrenca e shtrembëruar, mungesa e punonjësve për shkak të largimit jashtë, produktiviteti i dobët dhe informaliteti.

Kapitalet e huaja shënuan rekord. Shifra përbën kulmin e deritanishëm. Të dhënat paraprake të Bankës së Shqipërisë tregojnë 1.84 miliardë dollarë investime të huaja direkte për 2025-n. Vlera e akumuluar shkoi pranë 17 miliardë dollarëve, me zgjerim 57% kundrejt vitit 2021.

Tërheqjen më të madhe e patën katër degë. Pasuritë e paluajtshme kryesojnë me 34%, pasojnë shërbimet financiare me 18%, më pas industritë nxjerrëse me 10% dhe tregtia me shumicë e pakicë po me 10%. Holanda, Italia, Turqia, Kosova dhe Austria renditen si burimet kryesore për vitin 2025.

Projektet me status strategjik u përqendruan kryesisht te turizmi. Financimi i tyre erdhi në pjesën dërrmuese nga shoqëri vendase.

Pronësia zë një vend të gjerë në vlerësim. Ajo shihet ende si pengesë e madhe për ata që hedhin para në vend. Sipas palës amerikane, investitorët e kanë të vështirë të mbrojnë dhe të vënë në zbatim të drejtat mbi pronën. Ngërçi lidhet me regjistrimin, titujt, korrupsionin, mungesën e transparencës dhe procedurat në administratë.

Citimet nga progres-raporti i BE-së për 2025-n tregojnë se 91% e tokës figuron e regjistruar. Digjitalizimi ecën ngadalë. Vetëm 43% e titujve, 69% e akteve shoqëruese dhe 10% e hartave kadastrale janë hedhur në sistem elektronik. Rreth 80% e regjistrimeve të mëparshme duhet të verifikohen sërish për saktësi.

Vijon edhe legalizimi i ndërtimeve pa leje. Nga rreth 400 mijë kërkesa, institucionet kanë mbyllur rreth 64%. Synimi i shpallur është përmbyllja e plotë deri në fund të 2028-s.

Korrupsioni dhe krimi i organizuar cilësohen ndër rreziqet kryesore për biznesin. Reforma në drejtësi prodhoi mekanizma të posaçëm, mes tyre SPAK-un dhe BKH-në. Këto struktura kanë hetuar dhe kanë çuar për ndjekje zyrtarë të lartë dhe eksponentë kriminalë.

Vëmendje i kushtohet edhe vettingut. Më shumë se gjysma e gjyqtarëve dhe prokurorëve të verifikuar u shkarkuan për pasuri të pajustifikuara, për lidhje me botën kriminale, ose u larguan vetë për t’iu shmangur kontrollit. Forcimi i mëtejshëm i mekanizmave antikorrupsion dhe dënimet e konsoliduara për korrupsionin e lartë, sipas raportit, do të nxisnin investimet vendase dhe të huaja.

Sektori bankar shfaqet me tregues inkurajues. Huadhënia për ekonominë kapi afër 10.7 miliardë dollarë në fund të 2025-s. Rritja vjetore ishte 13.4%. Kreditë me probleme zbritën në 3.8%, nga 4.17% një vit më parë.

Tregu financiar vlerësohet ende i cekët. Për mungesë të një tregu aksionesh funksional, bankat mbeten burimi kryesor i financimit për sipërmarrjet. Bursa e Tiranës nuk punon ende, kurse investimet e portofolit kufizohen kryesisht tek aksionet e kompanive, obligacionet dhe pasuritë e paluajtshme.

Mungesa e krahut të punës del si shqetësim tjetër, sidomos në turizëm. Bizneset shqiptare kanë nisur të sjellin punonjës nga Azia Juglindore për boshllëqet e krijuara. Në fund të 2024-s numëroheshin 11,908 të huaj me leje pune në Shqipëri, rreth 10% më shumë se një vit më parë. Raporti e lidh këtë mungesë edhe me emigracionin.

Në fund trajtohet rruga drejt Brukselit. Shqipëria aderon në NATO prej 2009-s dhe në Organizatën Botërore të Tregtisë prej 2000-s. Bisedimet për anëtarësim në BE filluan në 2022, ndërsa shqyrtimi krahasues u mbyll në 2023. Deri në nëntor 2025 ishin hapur të gjitha grup-kapitujt. Qeveria shqiptare synon mbylljen e procesit deri në 2030.