“Politico”: BE “hap portat”? Tregu europian afrohet për kandidatët, por përfitimet lidhen me reformat

Brukseli po shqyrton një qasje të re për vendet që synojnë anëtarësimin në Bashkimin Europian. Përfitimet ekonomike nuk do të vijnë më vetëm në fund të procesit. Një pjesë e tyre mund të zhbllokohet më herët, gjatë negociatave.

Ideja detajohet në një draft të Komisionit Europian, të siguruar nga Politico. Sipas dokumentit, shtetet kandidate do të kenë mundësi për akses më të gjerë në tregun e përbashkët europian. Përfshihen gjithashtu programet kërkimore dhe bashkëpunimi industrial. Kushti mbetet i njëjtë: përmbushja e kritereve të përcaktuara nga BE-ja.

Nuk bëhet fjalë vetëm për një rregullim teknik të zgjerimit. Për Brukselin, tregu i përbashkët po kthehet gjithnjë e më shumë në mjet strategjik dhe ekonomik. Një lidhje më e hershme me kandidatët do të forconte marrëdhëniet mes kompanive europiane dhe ekonomive të Ballkanit, si dhe të vendeve të tjera në rrugën e anëtarësimit. Kjo do të zgjeronte zinxhirët e furnizimit. Në të njëjtën kohë do të ulte varësinë e Europës nga partnerët jashtë bllokut.

Efekti pritet të jetë më i ndjeshëm për ekonomitë e vogla të Ballkanit Perëndimor. Një prani më e madhe në tregun europian do të thotë më pak pengesa për eksportet. Bizneset vendase do të kishin më shumë hapësira. Gjithashtu do të rritet përfshirja në rrjetet prodhuese europiane. Por kjo nuk nënkupton barazi të menjëhershme me anëtarët aktualë. Integrimi do të jetë shkallë-shkallë. Dhe do të varet nga përafrimi me legjislacionin e BE-së.

Shqipëria është mes vendeve të përmendura drejtpërdrejt në propozim. Krahas saj janë Mali i Zi, Ukraina dhe Moldavia. Për këto shtete parashikohen "roadmap-e" të posaçme. Dokumentet do të ofrojnë një itinerar më të qartë drejt anëtarësimit. Sipas raportimeve, ato do të përcaktojnë reforma prioritare, objektiva konkretë dhe hapa për ecurinë e bisedimeve.

Një skemë e tillë ndryshon logjikën e matjes së progresit. Deri më tani, hendeku ka qenë i madh. Nga njëra anë kërkohen reforma të thella. Nga ana tjetër qytetarët i ndjejnë pak përfitimet në përditshmëri. Integrimi gradual në tregun e brendshëm do ta bënte procesin më konkret. Bizneset dhe konsumatorët do ta preknin më shpejt, pa pritur anëtarësimin me të drejta të plota.

Megjithatë, modeli shoqërohet me kritere të rrepta. Komisioni kërkon koordinim të ngushtë në dosjet strategjike nga vendet që duan të përfitojnë ekonomikisht. Theksi vihet te teknologjitë sensitive, kontrolli i investimeve, regjimi i eksporteve dhe zbatimi i sanksioneve. Vëmendje e veçantë u kushtohet disa sektorëve. Mes tyre mikroçipet, teknologjia kuantike, bioteknologjia, inteligjenca artificiale dhe hapësira.

Në këtë kuptim, tregu nuk shihet vetëm si avantazh ekonomik. Ai shërben edhe si mekanizëm afrimi me arkitekturën strategjike të Unionit. Drafti parashikon që integrimi të jetë i kthyeshëm. Nëse një vend nuk respekton angazhimet, aksesi mund të ngushtohet ose të pezullohet. Brukselit i lihet kështu mundësia të tërheqë përfitimet në rast shkeljesh.

Qasja pasqyron një shqetësim më të gjerë në BE. Zgjerimi nuk trajtohet më thjesht si dosje ekonomike. Ai lidhet fort me sigurinë dhe peshën gjeopolitike. Në një Europë ku gara për tregje, teknologji dhe investime është ashpruar, Brukseli synon një ankorim më të fortë të kandidatëve te ekonomia europiane. Dhe këtë kërkon ta bëjë para mbylljes së procesit të anëtarësimit.

Paralelisht, edhe vetë BE-ja duhet të përgatitet. Dokumentet për reformën e tregut të përbashkët theksojnë prej kohësh një ide. Integrimi me hapa ndihmon kandidatët të përshtaten me standardet europiane. Por ai kërkon financim dhe kapacitete institucionale. Vetëm kështu shmanget rreziku i goditjeve ekonomike gjatë tranzicionit.

Për Shqipërinë, kjo fazë ka rëndësi të drejtpërdrejtë. Veçanërisht për kompanitë që synojnë eksportin drejt BE-së. Sa më shumë sektorë të përafrohen me normat dhe rrjetet europiane, aq më pak afrimi mbetet slogan politik. Ai shndërrohet në proces ekonomik me efekt praktik.

Në thelb, Brukseli po teston një ekuilibër të ri. Vendet kandidate mund të përfitojnë pa pritur ditën e anëtarësimit. Por jo pa kushte. Tregu europian ofrohet si shpërblim për reformat. Njëkohësisht përdoret si instrument për të orientuar ekonomitë e tyre drejt BE-së.

Nëse propozimi miratohet, zgjerimi do të hyjë në një kapitull tjetër. Jo më dilema "anëtarësim ose pritje e gjatë". Por integrim hap pas hapi. Ku përfitimet rriten paralelisht me reformat dhe me përafrimin strategjik me Brukselin.