Ndryshimet në ligjin për Trashëgiminë Kulturore, Qeveria propozon rregullat të reja mbrojtëse dhe përafrim me standardet e BE-UNESCO

Ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit ka hartuar relacionin shpjegues për projektligjin “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 27/2018 ‘Për Trashëgiminë Kulturore dhe Muzetë’, të ndryshuar”. Kinata synon modernizimin e kuadrit ligjor dhe rritjen e efektivitetit në ruajtjen, administrimin dhe mbrojtjen e pasurive kulturore materiale dhe jomateriale.

Dokumenti zyrtar sqaron se nisma ka lindur nga nevoira për të adresuar problematikat e konstatuara gjatë zbatimit të ligjit në fuqi, si dhe për të përmbushur detyrimet ndërkombëtare. Ndonëse “projektligji nuk është i parashikuar në Programin e Përgjithshëm Analitik të Projektakteve për vitin 2026”, hartimi i tij u diktua nga nevoira për “përafrimin e mëtejshëm të legjislacionit kombëtar me standardet dhe detyrimet ndërkombëtare dhe ato të Bashkimit Evropian”.

Projektligji fut për herë të parë me kërkesë të UNESCO-s dhe rekomandim të Kontrollit të Lartë të Shtetit mekanizma teknikë vlerësimi paraprak për projektet zhvillimore që mund të prekë monumentet ose zonat e mbrojtura. Për më tepër, projektligji harmonizon përkufizimin e muzeut me standardet më të fundit të Këshillit Ndërkombëtar të Muzeve (ICOM) dhe rregullon licencimin e ekspertëve në terren.

Relacioni nënvizon se praktika e deritanishme ka pasur “vonesa në përfundimin e procedurave të verifikimit, mungesë të një përcaktimi të qartë të përgjegjësive institucionale dhe vështirësi në koordinimin ndërmjet institucioneve”. Për këtë arsye, ndryshimet e reja përcaktojnë afate të prerë procedurale, qartësojnë rolin e secilit institucion për të shmangur mbivendosjet, si dhe krijojnë mekanizma për “vendosjen e masave mbrojtëse paraprake në rastet kur ekziston rreziku i dëmtimit, tjetërsimit ose humbjes së pasurisë”.

Për sa i përket financimit, nisma krijon bazën ligjore për mbështetjen e pronarëve privatë të pasurive kulturore përmes “granteve, bashkëfinancimit dhe kontributeve në natyrë”, ndërsa sqrojet se efektet financiare për buxhetin e shtetit “do të përballohen sipas planifikimeve buxhetore vjetore”.

Relacioni i nënshkruar nga Ministri Blendi Gonxhja sqron se projektligji mbështetet në nenet 78, 81 (pika 1) dhe 83 (pika 1) të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë. Për zbatimin e këtij akti ngarkohet një rrjet i gjerë institucionesh ku përfshihen Ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Ministria e Drejtësisë, Ministria e Financave, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, Ministria e Mjedisit, Agjencia Shtetërore e Kadastrës, Agjencia e Zhvillimit të Territorit si dhe Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit.