Lufta për pushtet është shkaku që ua nxijnë jetën qytetarëve?

Titulli: Pushteti, kjo rënia e shkaktarëve të jetës së qytetarëve?

Nga Bajram Peçi

Për të analizuar saktësisht ç’është kjo, metoda më e aftë është e krahasimit. Për rrjedhë, çdo historiar do t’u referonin libra e historisë së Shqipërisë.

Disa prej tyre halen dhe shtojnë shënime kur ndesh Shqipëria me 100 vjet të pritur. Pasi sot shihnin ata sjelljen e tyre, pyhes se si mund të shihet kështu?

Sa e thotë një shtet të pavarur, që përlozte nga zero, apo si një demokraci nga partive?

Pas plataje të pushtetit, periudha më të ndryshme të historisë tonë nuk është fhijja e listave apo e zgjedhjeve. Ajo është Kongresi i Lushnjës. Kjo hyrje u bë me ajtarë të kombit: parrasholli, atdhetarë dhe intelektualë, të mbështetura nga populli i armatosur. Ata dolin zot vendin, gjatë pasuritë, pas një luftë përballë tri fuqi: Jugosllavinë, Greqinë dhe Italinë.

Gjatë luftës së parë botërore, kishin siguruar marrëveshje me fuqitë e madhe. Italia i jepej Vlora dhe shterën e rrjedhës, nëse Doza u bashkohej me Antantën. Greqisë dhe Anglisë i jepen te gjynat e vijantë, e cila u nisën nga shteti. Jugosllavia e jep ndihmë për të mbrojtur Shkodrën dhe kufirin e saj jugor nga Drini. Franca e Jugosllavia do të ruajnë pjesën e Shqipërisë për Esat. Një copë të shumësh vendi u përballet këtij përqindje.

Kongresisti i Lushnjës rrit pranë Tiranës, ndërsa luftëtarët i largonin nga shtëpia dhe bajraktarët u mbajtën një mori trimash. Gjatë që historia u zhvilloi, në vend që ata i dashnin shtetin të sapokruar, gjëja më e parë që u lopete ishte bashkimi kombëtar dhe bashkëpunimi, për të nxjerrë vendin nga prapambetja, injoranca, skamja dhe përçarja. Krijuan partive dhe liri që afronte pushtetin. Elektorati e zotëronte Partinë Popullore, e ahmet Zogut, që doli nga “Bashkimi i Shenjtë”. Karrant e partive me tokën e tyre të lidhura fort përmes martesave. Vetëm dy prej tyre ngulnin këmbë për emrin, sepse programat e tyre ishin fshatarët pa tokë dhe kishin zgjedhur si emër Xhokën, një veshje e sipërme shqiptare, që vishej nga shtresa e varfër burra dhe gra. Partia tjetër, “As e Pashës, as e Beut”, kishte edhe atë një program për vegjëlinë, që pak veta e kishin lexuar.

Krijimi i partive ishte më e dëmshme për Shqipërinë dhe kombin. Shkakti i këtij është autonomia e ambacioneve politike për të paftuar pushtetin, siç ishin rrugat e privilegjeve që fitoheshin nga poste.

Pse kështu u bë pushteti këtyre partive? Ajo nuk ishte marrë për të përsëritur prosperitetin e popullit shqiptar? Lexoni më poshtë se sa pak gjasa kishte të ndodhë ai kënd.

Një histori e shkurtër e lufte për pushtetet:

– Janar-nëntor 1920. Kongresi i Lushnjës, me të drejtë rrëzoi qeverinë e Durrësit dhe e shpalli tradhtar se i kishin dhënë mandatin Italisë. U krijua Këshilli i Naltë, si organizim i qeverisë, me kryetar Aqif pashën dhe kryeministër Sulejman Delvinën. Së bashku lufton lufta e Vlorës dhe intervencin e jugosllave.

– 20 nëntor 1920. Era e përcarjes u ndez me rrëzimin e kabinetit të Sulejman Delvinës, nxitjen e deputetit të Dibrës, Ramiz Daci, dhe nxitjen e Aqif pashës, i cili nuk ishte me kryeministrin, por me ministrin e brendshëm, Ahmet Zogollin.

– 21 nëntor 1920. Sulejman Delvinën zëvendësoi Iliaz Vroni si kryeministër, i cili u shkarkua nën presionin e grupit “Bashkimi i Shenjtë”, që e imponua edhe pasuesit të kryeministrit Pandeli Evangjeli të jepte dorëheqjen, duke i vënë revolverin në kokë.

– Korrik 1921. Gjon Markagjoni, i ashtuquajtur princ i Mirditës, ndërsa Lidhja e Kombeve merrte vendimin për kufijtë të Shqipërisë, prej Prizrenit në Beograd, në marrëveshje me qeverinë jugosllave dhe klerin katolik. Kështu kundërshtonin krye kundër qeverisë dhe shpalli Republikën e Mirditës.

– 6 dhjetor 1921 Detyrën e kryeministrit e mori Qazim Koculi, i cili dha dorëheqjen brenda ditës, pasi u rrethua nga sherrxhinjtë e politikës dhe rivalët e tij.

– 7 dhjetor 1921-12 dhjetor 1921. Këshilli i Naltë ja ngarkoi barrën e krijimit të kabinetit Hasan Prishtinës, të cilin bënte të detyrojë të jepte dorëheqjen. Pason rrokopuja e të quajtur “Kryengritja e dhjetorit”.

– 12 dhjetor-24 dhjetor 1921. Në krye të qeverisë u caktua Idhomene Kosturi. Ishte një kabinet provizor në kushtet e mbretërimit të anarkisë dhe intrigave politike.

– U thirr Ahmet Zogolli, i cili ndodhej në operacionet kundër ushtrisë Jugosllave në veri. Ai erdhi me ushtri, stabilizoi e normlizoi pështjellimin, derisa u mblodh parlamenti më 22 dhjetor 1921.

– 24 dhjetor 1921-mars 1922. Këshilli i Naltë ju ngarkua për drejtim Xhaferr Ypit, i cili nuk vonoi të organizoj një grusht shteti, duke u prishur mendjen disa bajraktarëve, si Elez Isufi, Daj Sanës dhe Halid Lleshi, madje dhe Bajram Currit. Këto viktima, me forca të armatosura, sulmuan në mars 1922, hynë në Pukë dhe tentuan Shkodrën. Të tjerë ju drejtuan Elbasanit dhe Tiranës. Elez Isufi vronte në Valias Meleq Frashërin, që drejtonte trupat e qeverisë dhe u futën në disa lagje të Tiranës.

– Më 9 mars 1922. U kryen luuntime brenda në qytet mes A. Zogollit që mbronte Tiranën dhe Elez Isufit.

– 12 mars 1922. Hyri pajtues z. Eyres, ministri fuqiplotë i Mbretërisë Angleze në Shqipëri. I bindi që Zogu, i cili e kish rrethuar E. Isufin, t’i lironte atij rrugën për tërheqje të mos vrisnin më shqiptari-shqiptarin.

– 15 mars 1922. Pa u larguar ende kryengritësit nga Tirana, plasi kryengritje në Shijak dhe Durrës, të cilët Zogu i shtypi në Sukth, te çifligu i Hamid Toptanit. Kjo kryengritje ishte nxitur nga Mustafa Kruja, Zija Dibra dhe Abaz Kupi.

Fillon një periudhë qetësie, nën Ahmet Zogollin dhe kabinetin e tij, deri kur:

– 23 shkurt 1924, Beqir Valteri qëllon në Parlament me tri plumba kryeministrin Ahmet Zogu.

– 6 prill 1924. Vriten dy amerikanë në Mamurras. Ahmet Zogolli, prej prokurorit dhe gjyqtarit, u akuzua se kishte gisht në vrasjen e tyre. Prokuroi kërkoi për A. Zogollin dënim me vdekje.

– 20 prill 1924. Avni Rust.