Etnografia absurde e komunikimit Rama-Berisha?!

**Tandemi Rama-Berisha, laboratori iJetë për studimin e komunikimit politik**

Nga Ben Andoni

Dydekësia Rama-Berisha do të mbetet objekt studimi për gjuhëtarët, sociologët dhe, në të ardhmen, për filozofët e politikës. Ato tregojnë aftësi të papërshpjeguara për të kundërshtuar realitetin e dukshëm, për të zhytur vendin në pozita të pallatkë dhe për të refuzuar çdo dorëheqje madje kur morali kërkon ndryshim. Me ligjin anemik për partitë dhe me forcën e marrëveshjes së vitit 2008, këta dy actorë mbeten plotfuqishëm para çdo provocimi. Shembulli më të fundit është "Revolucioni i Flamingove", i cili u kthye në Revoltë Studenti, ku tandemi jo vetëm që u aploti protestës, por u preku të drejtojë dhe të rregullojë vetë rregullat e komunikimit.

Kujdesi për këtë temë u ngjit pasi u shikua në panairin ndërkombëtar të librit të një shteti fqinj një vepër themelore: "Etnografia e komunikimit", e shkruar nga Dell Hymes. Leximi i saj tregoi pse ky koncept është çelësi për të kuptuar politikën shqiptare të sotme, sepse politika nuk bëhet vetëm me akte, me rezultate zgjedhorë apo me ligje, por edhe me mënyrën se si flet politika.

Konceptin e ndërtoi një polimath i vërtetë. Dell Hathaway Hymes paraqitet në biografitë ndërkombëtare si gjuhëtar, sociolinguist, antropolog dhe folklorist. Merita e tij e madhe është se hodhi bazat për studimin krahasues dhe etnografik të përdorimit të gjuhës. Hulumtimet e tij filluan nga vëzhgimet mbi gjuhët e rajonit të Paqësorit Veriperëndimor. Për t'u dhënë konteksti kohor, sot studiuesit thonë se ideja e tij erdhi si sfidë ndaj Noam Chomsky, i cili e barazonte gjuhën me gramatikën – pra, nëse ke njohuri të mira gramatikore, mëson gjuhën. Përkundrazi, Hymes argumentoi se njohja e gramatikës nuk mjafton. Duhet të ketë dhe "kompetencë komunikative": të di kur, ku, me kënd, si dhe për çfarë duhet të fliset. Me fjalë të thjeshta, etnografia e komunikimit studion jo çfarë thuhet, por si, kush, ku dhe çfarë nënkupton fjala në një moment të caktuar.

Falë këtij kuadri, kuptojmë se sa mirë e kanë përsosur Rama dhe Berisha artin e tyre të komunikimit. Ata ecën gjithmonë sipas interesave të tyre, pa parë normat morale që kufizojnë, kërkojnë apo shprehin kufij etikë.

Para se të funksiononte parlamenti shqiptar në vitet '20, shqiptari e bënte politikën në Odë dhe në Kuvendet e Burrave. Një seri ligjesh të sanksionuara në Kanun dhe të ruajtura në kujtesën popullore caktonin rendin kanonik të fjales. Prioriteti ishte Fisi; shpesh përfaqësuesi i parë i një Familje me Bajrak fliste; foleshin Miku dhe ai që kërkonte apo jepte besën. Sa i kanonizuar ishte ky rend, sa më e rëndë penalizohej shmangja e tij: me Turpin (Parimin e ruajtjes së nderit). Sot, kodi etnografik në politikën tonë e kryeson primati i PS-së ose PD-së, sepse ky është ai që ka prioritet në parlament, në studio dhe kudo (shpesh zgjedhin dhe të ftuarit). Në mes kohës, në parlamentin tonë abuzohet ende fjalë e dhënë, jo dokumenti i programit, kontrata bazë që kërkohet politikanëve. Besa (edhe pse përdoret me lodhje), sot ka dalë në planin e dytë, sepse sistemi bën që politikanët ta hanin rëndom fjalën e tyre, atë që dikur ishte e shenjtë, kur nuk kishim institucione.

Veçanërisht, në kulturën shqiptare, sidomos në Veri dhe Jug, por më shumë në Labëri, kritika e drejtpërdrejtë dhe e adresuar konsiderohet si fyese. Kjo doli në shesh në vitin 1997, kur ish-deputeti i PS-së, Mazreku, e qëlloi në parlament Azem Hajdarin. Shpullat, ofendimet dhe rrahjet verbale janë zakonshmëri midis politikanëve. Nga vite, pas ashpërsisë së gjuhës, flitet me stigmatizime, anekdota fshatare, metafora dhe simbolizma që zakonisht kanë një emërues të përbashkët: "e kupton ti se për kë e kam". Po Berisha dhe disa herë Rama nuk hezitojnë të përdorin emra të drejta, jo vetëm epitete fyese. Në masë jo të vogël, kjo është argëtim kombëtar, por për studiuesin, kjo quhet thjesht fyese.

Nuk përmendim median, ku lufta bëhet për zërin më të lartë, kush shkakton spiun apo tradhtari dhe kush thotë fjalën e fundit. Kësaj shtohet një tjetër fenomen: disa politikanë shkojnë me batutat gati për t'i shërbyer reels-ave të gatshme për platformat sociale. Rama dhe Berisha janë mjeshtër të këtij fenamenti dhe prandaj kanë mbulimet më të mëdha. Ky është problemi për ata që shikojnë nga jashtë: duan të gjykojnë programet, por ne votojmë besnikë për mënyrën se si flasin Rama dhe Berisha. Njësoj veprojnë kryetarët e grupeve parlamentare, Balla dhe Bardhi, dhe deputetët e tjerë. Dy mjeshtërit e tandemit e kuptojnë mirë fabulën që Etnografia e Komunikimit e shpjegon qartë: në Shqipërinë tonë, nuk respektohet dhe nuk fiton ai që ka të drejtë me programin, por ai që thotë si i pëlqen publikut, ku dhe cili auditor do ta dëgjojë dhe para kujt do ta thotë.

Kryeministri Rama, duke shfrytëzuar revolten e studentëve, kur mori përgjigje negative për një vend dialogu dhe mënyrë përfaqësimi (kërkesa e studentëve ishte dorëheqja e tij), zhvendosi dialogun jashtë, para Kryeministrisë. Në makinat e nxjerra nga institucioni, u vendos etiketa "Dialog". Në modelin etnografik të komunikimit, ai "u ul" dhe u tha studentëve: "Po ju pres në mjedisin tuaj, Bulevardin!" Simbolika shkoi më tej, kur vendosi vetë etiketat, pa lënë hapësirë pedagogëve dhe duke u dhënë një lloj "garancie", ndërsa hartoi një listë që e dridhte protestën për dënime të ashpra dhe që ishte krejt asimetrike.