A do të përfundojë Vuçiç para drejtësisë?

Aleksandar Vuçiç humbi kontrollin e pushtetit. Tani pyetja qendrore rri nëse do të dallojë përgjegjësia edhe për mënyrën se si e udhëzoi atë.

Pas triumfit të Listës Studentore më 25 tetor, Serbia paraqet një provocim që tejkalon thjesht zëvendësimin e qeverisë: pastrimin e korrupsionit, pavarësinë institucionale dhe vendosjen e përgjegjësisë për abuzimet e dyshuara gjatë sundimit të Partisë Përparimtare Serbe.

Dy analistë në Beograd vlerësojnë se hetimet mund të shtrihen deri te ish-presidenti. Megjithatë, ata paralajmërojnë: përgjegjësia politike nuk do të thotë automatikisht edhe përgjegjësi penale.

"Besoj se hetimi duhet të arrisë edhe te Vuçiqi, ashtu si në Kroaci me Sanaderin", shpjegon Dušan Spasojević, profesor në Fakultetin e Shkencave Politike. Referohet Ivo Sanader, ish-kryeministër kroat, të dënuar për korrupsion.

Edhe Dragan Popović, drejtor i Qendrës për Politikë Praktike, ebahn sonte se prokuroria e re do të merret me rolun e Vuçiqit. Por ai shton: akuzat që mund të provohen në gjykatë, do të jenë më të kufizuara se ato që priten nga qytetarët.

Një diskutim në emisionin "Most" të Radios Evropa e Lirë ndërtoi këtë analizë. Të dy ekspertët e vlerësuan mundësinë e ndjekjes penale dhe sfidat e pushtetit të ri për trashëgiminë e regjimit të mëparshëm.

**Nga tragjidia në Novi Sad drejt kthimit politike**

Kthimi filloi pas një vale protestash. Një strehe betoni u rrëzua në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit më 1 nëntor 2024. 16 persona humban jetën. Objekti ishte rinovuar kohët e fundit. Dyshimet për korrupsion, neglizhencë dhe mungesë mbikëqyrje u çuan në pavirje.

Studentët u nisën në krye të kërkesave. Kërkuan publikimin e dokumentacionit të punimeve dhe përgjegjësi për viktimat. Me kohë, kërkesat u zgjeruan. Lëvizja u shndërrua në sfidë direktë kundër pushtetit.

Fitorja studentore në zgjedhjet e parakohshme shënoi fundin e dominimit të SNS-së pas vitesh. Një zhvillim të pazakontë: një lëvizje pa udhëheqës të vetëm mposhti një parti me strukturë të fuqishme dhe ndikim të gjerë institucional.

Sipas Spasojeviqit, studentët zhvilluan fushatë të mirë të organizuar. Kandidatë të përgatitur, pranishje konstante në terren. Rezultati kaloi parashikimet më optimiste. Por ai pret se do të vijë një riorganizim i thellë i skenës politike.

"Na pret një rindërtim i plotë. Në zgjedhjet e ardhshme do të kemi dy milionë votues që kërkojnë aktore të rinj", thotë ai.

Popović vlerëson se suksesi krijon hapësirë për ripërtërimin e partive politike. Ato ishin të dobësuara si nga "sundimi autokratik", ashtu edhe nga problemet e brendshme. Shumica e opozitës mbështeti Listën Studentore. Ato që garuan vetvetiu, nuk morën mbështetje të rëndësishme.

Për Popovićin, fitorja dëshmon refuzimin e një modeli qeverisjeje ku pushteti përqendrohet në duart e një udhëheqësi.

"Tani, shumica e Serbisë i tha jo sistemit autoritar", thekson ai.

**A ekziston bazë për ndjekjen penale?**

Përgjegjësia penale e ish-presidentit është çështja më e ndjeshme e tranzicionit.

Spasojević kujton: Vuçiç u paraqit publisht si vendimmarrësi kryesor. Vendimet e tij zbatoheshin nga ministra dhe zyrtarë të tjerë me kompetenca formale.

"Vuçiç e kishte veten në rol të aktorit kryesor. Ai jepte urdhra. Zbatimin e bënte të tjerët", shpjegon analisti.

Prandaj, ai pret se hetimet do të fillojnë nga zyrtarët me përgjegjësi drejte për zbatim. Megjithatë, ekziston bazë për të shqyrtuar edhe rolun e Vuçiqit, veçanërisht në rastin e shembjes së strehës në Novi Sad.

Spasojević vlerëson se ekzistojnë prova që mund të tregojnë përqindjen e ish-presidentit në përshpejtimin e punimeve. Ai thotë se Vuçiç kishte interes të i përfundonte shpejt për qëllime promovimi politike.

Edhe Popović pret se roli i Vuçiqit do të bëhet objekt hetimi. Përqendrimi i pushtetit në duart e tij kërkon këtë.

"E kam të vështirë ta imagjinoj prokurorinë pa ta merret me Vuçiqin, si bartës të gjithë pushtetit në sistemin piramidal autokratik që ai krijoi", thotë ai.

Por ai bën dallimin mes dyshimeve dhe provave për një akuzë.

"Pyetja tjetër: për çfarë do të gjejnë prova të mjaftueshme? Kjo do të jetë më pak se pritshmëritë e qytetarëve", paralajmëron Popović.

Hetimet do të kërkojnë dokumente, dëshmi dhe bashkëpunim me persona të sistemit të mëparshëm. Ai thekson: pritjet e publikut nuk duhet të pengojnë procedurat ligjore.

**A do të përsëritet përvoja pas Miloševićit?**

Serbia ka përballuar këtë sfidë më parë. Rrëzimi i Sllobodan Miloševićit më 5 tetor 2000 hapi rrugën për reforma demokratike. Premtimet për shkëputje nga praktikat e regjimit të mëparshëm mbetën pjesërisht të parealizuara.

Shembull: Lustracioni. Përpjekja për pastrimin e institucioneve nga zyrtarët përgjegjës për shkelje gjatë ushtrimit të pushtetit. Serbia miratoi një ligj për këtë qëllim. M्बeti në fuqi dhjetë vite. Nuk u zbatua asnjëherë.

Popović kujton: komisioni që duhej ta zbatonte ligjin nuk u formua asnjëherë.