Vandalët përkrahen, policët sulmohen

Nga Orest Shurdha

Studiat televizive repetojnë mantrat e njëjta: policia duhet t'i mbajë rrjetat, t'i aplikojë forcën me mat dhe të shmangë çdo tejkalim dhunesh. Argumentet janë të sakta. Megjithatë, një pyetje thelbësore mbetet e fshehur: cilësia e reagimit të proportionalshëm ku vendoset kur gurë, molotove dhe fishekzjarrë grinden mbi kasket e efikasve?

Në shumicën e debatave mediash, uniformati duhet të japë llogari për çdo gest, ndërsa ai që shkatërron trotuare, djeg konçete e sulmon agjentët shpesh pikturohet si qytetar i frënguar që thjesht shpreh pakënaqësi. Zemërimi mund të ketë arsye. Vandalizmi nuk ka asnjë.

Një gur i hidhur me rrezi mund të bëhet fatal. Një molotov nuk ndizen vetëm materiale, por mjete njerëzore. Kur dikush i vë zjarrin një porte, nuk godet vetëm institucione, por rrezikon jetë dhe pasuri private të pavetë. Dyzetë biznese janë detyruar të mbrojnë vitrinat me hekura dhe llamarina për të ruajtur punën e një gjenerate. Këta pronarë nuk kanë lidhje me skandale qeveritare, por paguajnë faturën e një revolte që nuk e kanë shkaktuar.

Çfarë duhet të bëjë policia? Të qëndrojë statik si një matanë, ndërsa mbi të fluturojnë projektilë të rrezikshme? Të presë plagimin e parë të rëndë për pastaj të dëgjojë kritikat e studiove?

Detyra e policisë është dyfishtë: mbrojtja e jetës, pronës dhe rendit nga një anë; respektimi i të drejtës së protestës dhe refuzimi i forcës së panevojshme nga ana tjetër. Nëse një efektiv kalon kufijtë, hedhja dërgohet në gjykatë. Po kështu, edhe protestuesi që organizon sulm duhet të përballojë pergjegjësinë.

Në mes të kaosit, gabimet ndodhin. Forca mund të tejkalojë nevojën, të godasë të pafajshmët, të përfshijë edhe ata që protestojnë paqësisht. Uniforma nuk i shlyer këto. Por as flamuri i protestës nuk i shlyen gurët dhe molotovët. Forca proportionale do të thotë ndërprerja e sulmit me mjetet minimale të nevojshme, jo kthimi i dhunës me dhunë.

Kush i pengoi protestuesit paqësorë? Jo policia, por ata që kthyen një manifestim politik në betejë rruge. Me veprimet e tyre, dëmtojnë dy herë qytetarin e zakonshëm: nga politikët që e kanë zemëruar dhe nga vandalët që i shkatërrojnë atë që ka ndërthur.

Përgjegjësia nuk ndalet te manifestantët. Opozita ka detyrim politik të ndajë protestën nga dhuna dhe kundërshtarin nga polici që kryen detyrën ligjore. Nëse Kryeministri Berisha kërkon pushtet duke paraqitur çdo përplasje si provë të një regjimi policor dhe në të njëjtën kohë justifikon shkatërrimin, ai nuk mbrojt qytetarin, por shfrytëzon zemërimin e tij për interes personale.

Opozita ka të drejtë të kërkojë dorëheqjen e qeverisë, të organizojë proteste masive dhe të denoncojë çdo dhunë policore. Kjo është esenca e demokratisë. Por nuk mund të kërkojë njëkohësisht rendin nga policia dhe imunitet për ata që e sulmojnë. Nuk mund të kërkojë shtet ligjor vetëm për anëtarët e saj.

Në Francë, Itali, Gjermani, Greqi dhe Mbretërinë e Bashkuar, debati mbi dhunën policore është i hapur dhe kontrolli ekziston. Megjithatë, sulmet ndaj efikasve dhe dëmtimi i pronës dënohen me ligj. Asnjë demokraci e rëndësishme nuk njoh vandalizmin si formë të legitimuar të protestës. Krahasimet me politika të huaj nuk zëvendësojnë nevojën për gjykim të faktave konkrete në Shqipëri.

Pyetje tjetër pa përgjigje: nga vijnë molotovët, fishekzjarrët dhe arsenalja piroteknike? Kush i furnizon dhe kush duhet të përgjigjet? Nëse ligji është shkelur, hedhja e përgjegjësisë vetëm mbi ekzekutorin nuk mjafton — kërkohet hetim deri te organizatorët dhe furnizuesit.

Nuk ekziston arsye të zgjidhim mes dy ekstremeve: paqartësimi i plotë i veprimeve policore ose paqartësimi i plotë i veprimeve të protestuesve. Një shtet demokratik duhet të mbrojë të drejtën për të protestuar dhe të drejtën për të mos u djegur dyqani, për të mos u shkatërruar prona dhe për të mos u goditur agjentët e rendit.

Polici nuk është mbi ligjin. Protestuesi gjithashtu nuk është mbi ligjin. Nëse dëshirojmë drejtësi, duhet të kërkojmë llogari nga të dy palët. Përndryshe, nuk mbrojmë protestën — i japim vandalizmit një alibi politik dhe i kërkojmë policisë të kryejë detyrën me duart e lidhura.