SPAK-u duhet të veprojë vetë

**SPAK-u ka detyrimin të nisë vetë hetimin**

*Nga Renada Bici*

Më 30 tetor, CNA.al publikoi një regjistrim video në të cilin Ardian Xhyheri, këshilltar i Irfan Hysenbelliut, dëgjohet — sipas transkriptit të asaj medieje — duke thënë se Hysenbelliu “kishte 6 dosje” dhe se “ato raste janë mbyllur në prokurori”, “sepse ishte dëshira e mirë nga ai zotëria atje”.

Kur u pyet nëse me këtë i referohej prokurorit, ai u përgjigj po. Marrëdhënien me kreun e Prokurorisë së Tiranës ta përshkruan si një lidhje drekash, pushimesh verore dhe mbrojtje reciproke: “ata hanë dreka, ata bëjnë pushime verore. Ata mbrojnë njëri-tjetrin”. Në një tjetër pjesë të regjistrimit flet për një arbitër të siguruar më parë për një kërkesë arbitrazhi kundër Shqipërisë, të garantuar “një mijë për qind” nga avokati dhe të mbajtur fshehur nga klientët, që të mos dalë në dritë.

Hetimi tregon se çfarë vërteton regjistrimi. Procedimi i tij e ka rrënjën te Kodi, para se të nis çdo hetim.

Sipas nenit 280 të Kodit të Procedurës Penale, prokurori njoftohet për vepër penale si nga iniciativa e vet, ashtu edhe nga njoftimet e të tjerëve. Asnjë dispozitë nuk kërkon kallëzim që prokurori të marrë masa për atë që tashmë është publike. Prokuroria e Posaçme e ka zbatuar këtë rregull sa herë ka dashur. Procedimi nr. 138 i vitit 2024, për vrasjen e Aleks Nikës më 21 janar 2011, u regjistrua më 15 korrik 2024 mbi bazën e gjetjeve nga një vendim gjyqësor — trembëdhjetë vjet pas ngjarjes dhe pa asnjë kallëzues. Kreu i SPAK-ut i tha këtë vit komisionit parlamentar për reformën zgjedhore se nga 46 procedimet e hapura për zgjedhjet e 2025-ës, një e katërta u nis nga iniciativa e vet. Më 2025, në qershor, u regjistrua një procedim kundër një gjyqtari të Gjykatës së Posaçme, mbi kallëzimin e një avokati dhe mbi një dokument që një kryetar partie kishte bërë publik dy muaj më herët. Një regjistrim ku një person i emërtuar përshkruan korrupsionin e një zyre të caktuar, me adresë, është saktësisht njoftimi që parashikon neni 280 — pavarësisht peshës që do të ketë më vonë.

Regjistrimi është edhe i përdorshëm. Më 19 shkurt 2026, Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, me vendimin nr. 00-2026-208 (38), tha se regjistrimet audio private të bëra nga viktima mund të përdoren si provë materiale në gjyqin penal, nëse administrohen sipas ligjit, u vërtetohet autenticiteti dhe vlerësohen bashkë me provat e tjera; kur përgjin një i tretë, duhet autorizim gjyqësor. Nëse njerëzit përballë Xhyherit e kanë regjistruar takimin e tyre, ky regjistrim mund të qëndrojë në dosje. Nëse do të mbajë një dënim, kjo vjen më vonë dhe është pyetje tjetër. Mbrojtja pretendon se pyetjet e sugjeronin përgjigjen, ndaj Xhyheri vetëm pohonte. Transkripti i CNA-së tregon të kundërtën: formulimet më të mprehta i bën bashkëbiseduesi, ndërsa përgjigja është “absolutisht”. Kjo ka të bëjë me peshën e provës, e cila gjykohet pasi dosja të jetë hapur. Çdo prokuror do të kërkonte së pari audiojen origjinale, të plotë dhe të pamontuar. Dhe nëse regjistrimi rezultonte i inskenuar, Kodi ka përgjigje edhe për këtë: në shkurt, Gjykata Kushtetuese la në fuqi dënimet e katër burrave që kishin fabrikuar një regjistrim audio të një bisede të trilluar, për të nxitur prokurorinë.

Veprat e përshkruara bien në kompetencën e SPAK-ut, e vetmja zyrë që mund t’i trajtojë. Neni 75/a i cakton Gjykatës së Posaçme, e më pas — sipas nenit 25 — Prokurorisë së Posaçme, veprat e neneve 319, 319/a, 319/b, 319/c, 319/ç, 319/d, 319/dh dhe 319/e të Kodit Penal. Ndër to janë korrupsioni pasiv i prokurorit (319/ç) dhe korrupsioni aktiv i arbitrit vendas ose të huaj (319/b). Ky i fundit u shtua në Kod më 2012, për të plotësuar detyrimet e Shqipërisë sipas Protokollit Shtesë të Këshillit të Evropës për korrupsionin, dhe nga atëherë është i rrallë, sepse marrëveshje të tilla nuk thuhen me zë. SPAK-u i trajton këto nene si ligj të gjallë. Më 7 maj 2026 dërgoi për gjykim një ish-oficer të policisë gjyqësore sipas nenit 319/ç, së bashku me nenin 333/a. Prokuroria e Tiranës është zyra që do të trajtonte normalisht çështjet tatimore të Hysenbelliut, por ajo e njëjtës zyrë akuzohet në regjistrim. Dhe vepra që i vihet në ngarkim është një vepër që Kodi ia ka hequr nga duart: sipas nenit 28, pika 3, prokurori që konstaton se një fakt bie në kompetencën e Prokurorisë së Posaçme i kalon aktet drejtuesit të saj. Edhe nëse do të donte, Prokuroria e Tiranës nuk mund ta hetojë korrupsionin e prokurorit të vet.

Neni 291 parashikon se kur një kallëzim për vepër penale regjistrohet te prokurori, ai ka pesëmbëdhjetë ditë për të dhënë vendim të arsyetuar për mosfillimin e procedimit. Para ndryshimeve të 2017-ës, Kodi nuk parashikonte asnjë afat. Prokurori mund ta mbante një kallëzim në sirtar pafundësisht. Ligji 35/2017 i caktoi pesëmbëdhjetë ditë për të thënë jo me arsye. Dhe Gjykata e Lartë ka qartësuar se çfarë do të thotë ky afat: me vendimin nr. 948 (104) të 30 marsit 2023, Kolegji Penal tha se vendimi i mosfillimit, kur jepet pas pesëmbëdhjetë ditëve, përbën shmangie nga ushtrimi i funksionit të prokurorit. As shkaqet e mosfillimit nuk lënë vend për zgjedhje të prokurorit. Neni 290 i rendit: fakti nuk parashikohet si vepër penale, vepra është shuar, ekziston amnisti, e kështu me radhë. Dobësia e provave nuk është ndër to. Provat i nënshtrohen hetimit dhe, nëse nuk qëndrojnë, çështja mbyllet me pushim sipas nenit 328 — një vendim që vetë është i ankimueshëm.

Afati fillon nga kallëzimi. Deri sot regjistrimi është publik, por i pakallëzuar. Këtë mund ta ndryshojë çdo shtetas, sipas nenit 283. Mund ta bëjë CNA, e cila publikimin e vet ua dërgoi me emër zyrës së SPAK-ut. Mund ta bëjë edhe Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve, e cila e referoi çështjen e Birra Tiranës te Prokuroria e Tiranës më gusht 2022. Si organ kallëzues, ajo ka të drejtë të dijë çfarë u bë me atë referim. Neni 281 e detyron nëpunësin publik që njoohet për vepër penale gjatë detyrës ta kallëzojë, pavarësisht nëse autori është identifikuar. Dhe një nëpunës që lexon se referimi i tij ishte ndër gjashtë dosjet e mbyllura ka të njëjtën detyrim.