Shteti nuk mund të tërhiqet përpara dhunës – protesta nuk është pushtet mbi ligjin

Nga Ilir Demalia

Thomas Hobbs kundërshtoi monarkinë gjatë luftës civile angleze 1642-1651. Vendi u hodh në gjendje natyrore. Askush nuk dinte me kush ishte kush. Ai na lënë një mësim të qartë: anarkia është më e rrezikshme se monarkia absolute.

Liria politike dhe e drejta e protestës nuk japin askujt prerogativën të vullnetin e një pakice mbi shumicën. Kur shteti dështon të garantojë rendin, sigurinë dhe funksionimin e institucioneve, ai humon bazën morale të autoritetit të tij kushtetues.

Neni 47 i Kushtetutës të Shqipërisë mbrojt të drejtën e tubimeve paqësore dhe pa armë. Kjo garantie është e patjetërsueshme. Nuk pranohet kufizimi i saj me argumente politike. Megjithatë, Kushtetuta nuk jep kurrë dikush të drejtën të zëvendësojë ligjin me forcën e turmës. As të përdorë protestën si vegël për të arritur në rrugë atë që nuk është fituar përmes procesesh demokratike.

Protesta përfaqëson vetëm një e drejtë qytetare. Jo një pushtet alternativ mbi shtetin.

Në një republikë parlamentare, qeveritë zëvendësohen me zgjedhje dhe mekanizma kushtetues. Jo me sulme ndaj institucioneve, djegje të pronës publike apo tentativa për të paralizuar jetën e qytetit. Opozita ka të drejtën dhe detyrimin të kundërshtojë qeverinë. Të kërkojë largimin e saj dhe të organizojë protesta. Por nuk ka autorizim të vendosë mbi ligjin. As të okupojë hapësirat publike ose të krijojë strukturë paralele në rrugë.

Shteti nuk mund të rri spektator përballë dhunës. Ai nuk lejohet të tërhiqet nga detyra për mbrojtjen e institucioneve, qytetarëve dhe pasurive publike. Vetëm sepse veprime kriminale kryhen nën flamujt kombëtar, të Kosovës dhe të UÇK-së. Ndodhi kur individë të maskuar, me qeleshe, molotove dhe kapuçone, djegën dhe thyen Tirana me urrejtje barbarike kundër qytetarisë.

Hedhja e gurëve ndaj policisë, sulmet ndaj institucioneve, zjarrvënia dhe shkatërrimi i pronës nuk përfaqësojnë veprime politike. Janë krime që kërkohet hetimi dhe përgjigja ligjore përkatëse.

Nuk mund të ekzistojë tolerancë politike për shkeljen e ligjit as selektivitet në zbatimin e tij. Të gjithë ata që kryejnë akte dhune duhet të përballen me përgjegjësinë individuale. Pavarësisht afiliimeve apo pozicionit që zëjnë brenda një proteste.

Megjithatë, edhe fuqia e shtetit ka kufij të qarta. Policia duhet të veprojë vetëm në bazë të ligjit, me proporcionalitet dhe pa përtajellë protestuesit paqësorë. Fuqia e shtetit matet jo me dhunën që ushtron. Por me aftësinë për të siguruar ligjin dhe mbrojtjen e të gjithëve.

Një problem thellë i politikës shqiptare është prirja për ta trajtuar destabilizimin si instrument të konkurrencës politike. Kur humbja e besimit elektoral kërkon të kompensohet me presion në rrugë, kur gjuha politike ushqen përplasjen dhe kur dhuna justifikohet si revoltë qytetare, atëherë vërehet në diskutim vetë ekzistenca e institucioneve demokratike.

Media duhet të jetë pushteti i katërt. Jo instrument i pronarëve që rrinë në paradhomën e kryeministrave. As gazetarë që bëhen reporterë në podiumet e protestës dhe analistë në banqetet televizive. Kjo nuk ndodh në asnjë demokraci me media të lirë. Media jo vetëm që nuk ka qenë në lartësinë e saj. Por ka manipuluar dhe dizinformuar në favor të katraurës së rrugës.

Ajo duhet të bëjë dallimin midis protestës dhe vandalizmit, midis kritikës dhe nxitjes, midis informacionit dhe propagandës. Normalizimi i dhunës si spektakël politik nuk shërben demokracisë. Por thyen besimin në institucione dhe në vetë shoqëri.

Shqipëria është një shoqëri që ka dalë nga diktatura. Ende nuk ka ndërtuar kulturën e shtetit, përgjegjësinë qytetare dhe respektin për institucionet. Nuk mund të ndërtojmë demokraci duke trajtuar shtetin si armik. As çdo institucion si objekt për t'u sulmuar. Kritika ndaj qeverisë është e legitimshme. Shkatërrimi i autoritetit kushtetues të shtetit nuk është alternativë politike.

Shteti nuk është pronë e qeverisë. Por as rruga nuk është pronë e opozitës. Shteti përfaqëson organizimin kushtetues të të gjithë qytetarëve. Ligji duhet të jetë mbi të gjithë.

Demokracia kërkon opozitë, protesta, debatin dhe ndryshimin politik. Por kërkon edhe një shtet që nuk intimidohet, nuk paralizohet dhe nuk negocion zbatimin e ligjit me askënd.

Sepse kur shteti tërhiqet përpara dhunës, nuk fiton demokracia. Fiton arbitrariteti i forcës. Dhe kur forca zë vendin e ligjit, humbasin të gjithë qytetarët.