ABC24.al është gazeta dixhitale shqiptare që ofron lajme të besueshme, analiza të thelluara dhe reportazhe ekskluzive 24 orë në ditë.
Nga Prof. Asoc. Dr. Pëllumb Karameta Në Shqipëri, politika prodhon lajme, akuza, protesta dhe përplasje. Qeveria dhe opozita debatojnë për

**Shqipëria në kryqëzime të tranzicionit: kapitali, pushteti dhe perspektiva evropiane**
Tiranë – Pas fasa të ngushta politike të dominozuara nga akuzat, protestat dhe përplasjet mes qeverisë dhe opozitës, Shqipëria jeton një proces thellor që debati publik e kalon shpesh nën heshtje. Prof. Asoc. Dr. Pëllumb Karameta, në një analizë të strukturuar, shpjegon se vendi po përjeton një transformim të dyfishtë që filloi me vitet 1990–1992 dhe vazhdon sot në dy drejtime paralele: konsolidimi i marrëdhënieve kapitaliste dhe integrimi në strukturat ekonomike, juridike dhe institucionale të Europës.
Sipas Karametës, tranzicioni shqiptar nuk përfaqëson thjesht një kalim nga diktatura drejt demokracisë, por një rivendosje historike të marrëdhënieve ekonomike, politike dhe institucionale. Pluralizmi politik u arrit shpejt, por ndërtimi i kapitalit privat, krijimi i tregjeve dhe riorganizimi i pushtetit u zhvilluan në konflikt mes tyre. Kjo bën që procesi të mos jetë një periudhë e mbaruar, por një transformim në vazhdim që kërkon institucione të qëndrueshme për të rregulluar marrëdhëniet ekonomike dhe politike.
Formimi i kapitalit privat krijoi një strukturë të re pronësie, por sjellë edhe kontradikta të thella. Privatizimet, shpërndarja e tokës, investimet dhe kursimet e emigrantëve prodhuan pronarë të rinj dhe zhvilluan ekonominë private. Një pjesë e kapitalit u formua përmes punës dhe investimesh prodhuese. Anësisht, u krijuan forma pasurie të lidhura me informalitetin, përvetësimet e paligjshme dhe privilegjet administrative. Konflikteve për pronësi, ndërtimet e paautorizuara dhe pabarazimet në përfitim tregojnë se rregullat e qarta dhe konkurenca e ndershme munguan shpesh.
Interesat ekonomike të krijuara gjatë kësaj fazë ndikojnë sot drejtpërdrejt në konkurrencën politike. Në një sistem ku shteti kontrollon kontratat, koncesionet, lejet dhe burimet publike, pushteti politik mbetet një instrument me vlerë ekonomike të madhe. Kjo mund të ngushëllojë reformat që synojnë kufizimin e privilegjeve dhe forcimin e transparencës. Karameta thekson se jo çdo kritikë ndaj qeverisë mbron interesa të privatizuara, por kuptimi i konflikteve kërkon analizimin e përmbajtjes ekonomike që rrjedh pas argumentave partiake.
Për të kaluar këto rreziqe, tranzicioni kërkon një lidership demokratik të fortë, të aftë të kapërcejë rezistencën dhe të ndërtojë institucione të qëndrueshme. Kur institucionet janë të brishta dhe intereset ekonomike dominojnë vendimmarrjen publike, drejtimi politik duhet të ketë legjitimitet demokratik dhe vullnet për të përballuar interesat e konsoliduara. Shteti shqiptar dështoi fillimisht të ndërtonte institucionet e bazë të ekonomisë së tregut. Procesi kërkon vendime të koordinuara dhe përgjegjësi afatgjatë. Lidershipi demokratik, mëson analiza, nuk do të thotë pushtet të pakufizuar, por autoritet të ushtruar në respekt të konkurencës demokratike, kontrollit parlamentar, drejtësisë së pavarur dhe llogaridhënies.
Reforma në drejtësi e vitit 2016 vlerësohet si ndërhyrja më e rëndësishme institucionale pas pluralizmit. Partia Socialiste, si forcë kryesore qeveritare, luajti rol udhëheqës. Ndryshimet kushtetuese u miratuan me konsensus parlamentar dhe me mbështetjen e Bashkimit Evropian dhe të Shteteve të Bashkuara. Rivlerësimi i gjyqtarëve dhe prokurorëve, krijuari i institucioneve të reja dhe veprimtaria e SPAK-ut synojnë të kufizojnë ndikimin politik mbi drejtësinë. Rëndësia historike rrjedh nga ndryshimi i marrëdhënies midis pushtetit dhe ligjit: kur institucionet hetojnë zyrtarët e pushtetit, autoriteti politik fillon të nënshtrohet kontrollit institucionale. Suksesi, megjithatë, matet jo vetëm me hetime dhe ndëshkime, por edhe me pavarësi, paanshmëri dhe siguri juridike për qytetarët dhe ekonominë.
Integrimi europian, sipas tezes së fundit, mund të bëhetamenti përcaktues që të përshpejtojë këtë transformim. Kërkuesat e BE-së për reforma të thella, shtyrje për të drejtat e njeriut dhe standardizimin e institucioneve veprojnë si një presion i vazhdueshëm mbi të gjithaaktorët politike dhe ekonomike. Në këtë kuptim, rruga drejt Brukselit nuk është vetëm një objektiv dyplomatik, por edhe mekanizëm i domosdoshëm për të ngurtësuar rregullat e lojës dhe për të kufizuar hapësirat e informalitetit dhe abuzit.
Shkruar nga
Redaksia ABC24
Artikujt e firmosur "Redaksia ABC24" përgatiten nga desku qendror i lajmeve — ekipi që mbulon lajmet 24 orë në 7 ditë. Sinjalet e lexuesve, lajmet e minutës së fundit dhe kërkesat për korrigjim kalojnë të gjitha nga kjo tryezë redaksie, ku çdo tekst rishikohet kolektivisht para publikimit.
Diskutimi
Komentet miratohen nga redaksia para se të shfaqen.