Serbia voton në zgjedhje që vënë në provë pushtetin 14-vjeçar të Vuçiçit, frika për manipulime dhe përballja me Listën e Studentëve

Serbët votojnë sot, 25 tetor, në zgjedhje parlamentare të parakohshme – të tretat brenda pesë vitesh – që do të maten forcën e pushtetit 14-vjeçar të Aleksandar Vuçiçit dhe të Partisë Përparimtare Serbe (SNS). Një lëvizje e dalë nga protesta qytetare, e njohur si Lista e Studentëve,-synon t'i dyjë mbretërinë e tyre.

Sipas të dhënave të hershme të CeSID-së, në orën 09:00 kishte votuar 12 për qind e regjistruarve, krahasuar me 5,2 për qind në të njëjtën kohë vitin 2023. Vlerësimi mbulon 750 vende votimi. Kutitë janë hapur nga 07:00 deri në 20:00. Të drejtë vote kanë 6.450.523 qytetarë, ndërsa vende votimi janë 8.392, prej të cilave 93 jashtë kufijve.

Vuçiç u largua postit të presidentit në fund të shtatorit. Pa mundësi të kandidoshë për mandat të tretë, ai synon t'u kthejë kryeministër, post që zotëroi nga 2014 deri në zgjedhjen e tij si president, 2017.

Fushata ka zhvilluar nën re të plotë shqetësimesh për manipulim. Bashkimi Evropian monitoron procesin nga afër dhe ka kritikuar Serbinë për prapakthim demokratik nën udhëheqjen e Vuçiçit.

**Rezultati i panjohur**

Mbas dy vitesh protestash masive kundër qeverisë dhe korrupsionit, SNS synon t'i ruajë pushtetin. Por për herë të parë pas kohësh, përballen me sfidues të vërtetë.

"Këto janë zgjedhjet e para në më se një dekadë me rezultat vërtet të padashur", mësoi REL Vladimir Bilçik, ish-raportues i PE-së për Serbinë.

Sondazhet tregojnë elektorat të ndarë: nga një anë mbështetësit e koalicionit të gjerë rreth SNS-së, nga ana tjetra ata që mbijnë lëvizjen studentore. Studenet nuk kanë udhëheqës formal. Lista e tyre përbëhet nga figurë jopartiake, shumica profesorë universitari.

**Nga tragedia në protestë masive**

Më 1 nëntor 2024, rënja e strehës së stacionit hekurudhor të Novit Sad nëntë 16 jetë. Dyshimet për korrupsion në një projekt qeveritar të drejtuar nga kompani kineze nxorrën njerëz në rrugë në gjithë vendin.

Qeveria e mohoi akuzat. Protestuesit u përballën me dhunë policore dhe arrestime. Incidenti më i rëndë ndodhi më 15 mars 2025, kur autoritetet dyshohet se përdorën armë zanore kundër demonstruesve paqësorë.

**Gara kryesore: SNS kundër Listës Studentore**

Mbi 6,4 milionë qytetarë do të zgjedhin midis 2.418 kandidatëve për 250 vende në Parlament. Lufta pritet të qendrohet midis dy forcave.

Në qendër: vazhdim i politikave të Vuçiçit – lidhje të ngushta me Rusinë dhe Kinën – kundërshtuar me betejën e studentëve kundër korrupsionit.

Ligjvënës amerikanë paralajmërojnë se Moska mund të ketë rol aktiv. PE ka ngritur shqetësime për operacione ndikimi ruse.

"Rusia vën në dispozicion burimet dhe taktikat e saj më të mira për të monitoruar, shtypur dhe penguar qytetarët serbe dhe lëvizjen studentore", tha kongresisti Joe Wilson për REL-in.

Përveç lidhjeve me Rusinë, furnizuesen kryesore të gazit, Vuçiç ka përpjekur të forcojë marrëdhëniet me Kinën, investitor të madh, duke ruajtur synimin për anëtarësim në BE. Ai ka kërkuar përmirësimin e raportave me SHBA dhe Izraelin.

Gjatë fushatës, ai u angazhua të vazhdojë këtë kurs, duke refuzuar sanksione ndaj Rusisë për Ukrainën, pavarësisht thirrjeve të BE-së.

Lista Studentore ka lënë politikën e jashtme në plan të dytë. Megjithatë, kundërshton sanksionet ndaj Rusisë dhe mbështet qëndrimin e Beogradit kundër njohjes së pavarësisë së Kosovës.

"Kjo tregon se edhe studentët nuk shpëtojnë kurthin e politikës nacionaliste të ndërtuar mbi mitin e Kosovës", vlerësoi profesor Zharko Koraçi nga Beogradi.

**Dyshime për manipulim**

Rreth 500.000 persona duken regjistruar pa adresë të plotë, sipas zbulimeve të shërbimit ballkanik të REL-së. Qindra të tjerë regjistrohen në objekte publike, qendra sociale, apo shtëpi ku nuk mund të banonin aq njerëz. Autoritetet e mohojnë akuzat.

Hulumtimet tregojnë rritje të numrit të votuesve serbsë në Bosnje dhe Hercegovinë dhe në Kosovë përpara votimit. Serbët etnikë atje konsiderohen bazë e rëndësishme e SNS-së.

Zgjedhjet e 2023 u pasën nga protesta, pasi vëzhguesit ndërkombëtarë raportuan parregullsi – transport me autobus votuesve nga BSH dhe frikësim zgjedhor.

Grup dypartiak senatorësh amerikanë ka kërkuar kushta të barabarta për të gjithë pjesëmarrësit, duke i referuar "shenjave shqetësuese" para 25 tetorit. Deklarata e 21 tetorit nga Komiteti i Senatit për Marrëdhënie me Jashtë përmendi presion të paligjshëm mbi opozitën dhe përpjekje për të diskredituar misionin e vëzhgimit.