Pse Kanadaja po përgatitet për një pushtim (me pak gjasa) nga SHBA-ja

Kanadaja po analizon edhe skenarin e një pushtimi amerikan, sado i largët të duket

Kryeministri kanadez Mark Carney pranoi javën e shkuar se Otava po shqyrton edhe një hipotezë që deri vonë konsiderohej e paimagjinueshme: një ndërhyrje ushtarake nga Shtetet e Bashkuara.

Ai theksoi se rreziku mbetet i vogël. Probabiliteti është minimal. Megjithatë, shtoi se detyra e tij e detyron të mos përjashtojë asnjë opsion. Arsyeja, sipas tij, është rirregullimi i marrëdhënies dypalëshe gjatë presidencës së Donald Trump. Këtë qëndrim Carney e ndau në një intervistë për New York Times.

“Ky është thjesht menaxhim i rrezikut”, tha Carney, në një citim të përcjellë nga ABC24.AL.

Klima aktuale mes dy vendeve është rënduar ndjeshëm. Tarifat e vendosura nga Trump në shkallë globale dhe deklaratat e tij të përsëritura se Kanadaja duhet të bëhet shteti i 51-të amerikan kanë krijuar perceptimin e një presioni që në Otava përshkruhet si qasje lufte.

Vetë presidenti amerikan, gjatë vitit 2025, deklaroi se përdorimi i forcës ndaj Kanadasë ishte “shumë e pamundur”. Ai la të kuptohej se do të mbështetej te levat ekonomike për të arritur objektivat politike.

Ndërkohë, Shtëpia e Bardhë mbrojti këtë javë në një reagim për BBC-në rolin e presidentit. “Presidenti Trump ka bërë më shumë se kushdo për të mbrojtur popullin e madh të Kanadasë”, thuhej në deklaratë.

Edhe ekspertët ushtarakë të kontaktuar nga BBC-ja e vlerësojnë pushtimin si tejet të vështirë për t’u realizuar. Ata kujtojnë bashkëpunimin e ngushtë në fushën e mbrojtjes mes Uashingtonit dhe Otavës.

Por debati nuk është shuar në opinionin publik kanadez.

Pas operacionit të janarit, kur forcat amerikane kapën Nicolás Maduron në Venezuelë, një matje e kompanisë Leger tregoi se më shumë se 30% e kanadezëve e shihnin si të mundshëm një sulm amerikan ndaj vendit të tyre.

Pse vlerësohet si skenar i pamundur

Një konflikt i drejtpërdrejtë mes dy fqinjëve do të ishte jashtëzakonisht i ndërlikuar. Do të ishte thuajse i paimagjinueshëm, thotë gjenerallejtënant Christopher Coates. Ai ka shërbyer 34 vjet në Forcat Ajrore Mbretërore Kanadeze dhe ka mbajtur disa detyra të larta komanduese.

“Unë kam qenë i përfshirë në operacione ushtarake gjatë gjithë karrierës sime dhe nuk e kemi konsideruar kurrë mundësinë që të ketë një sulm ushtarak që vjen nga territori i SHBA-së”, deklaroi ai për BBC-në.

Coates, me përvojë edhe në misione të NATO-s, kujtoi se Kanadaja dhe Shtetet e Bashkuara bashkëpunojnë në shumë drejtime të mbrojtjes.

Të dy shtetet janë anëtare të Aleancës së Atlantikut të Veriut. Ky pakt i detyron aleatët të mbrojnë njëri-tjetrin në rast agresioni.

Për më tepër, ato zhvillojnë operacione të përbashkëta në Arktik në kuadër të Komandës së Mbrojtjes Hapësinore të Amerikës së Veriut, NORAD. Shkëmbimi i vazhdueshëm i informacionit inteligjent është një tjetër shtyllë e partneritetit.

Pikërisht për këtë, Coates beson se një goditje eventuale nuk do të niste me armë. Sipas tij, më e mundshme do të ishte një formë e heshtur presioni. Lufta kibernetike përmendet si shembull.

Nuk kanë qenë gjithmonë aleatë të ngushtë

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Otava dhe Uashingtoni u afruan natyrshëm. Për dekada me radhë, integrimi u thellua në ekonomi, në ushtri dhe në kulturë.

Historia më e hershme tregon një tablo tjetër. Rezistenca ndaj zgjerimit amerikan në shekujt XVIII dhe XIX përbën një shtyllë të identitetit kanadez. Këtë e nënvizon Tim Foran, studiues në Muzeun Kanadez të Luftës.

“Frika ndaj Shteteve të Bashkuara është themelore për projektin politik që përbën Kanadanë”, u shpreh ai.

Shteti kanadez lindi nga kolonitë britanike të Amerikës së Veriut. Ato i qëndruan besnike Kurorës, ndërsa kolonitë që sot formojnë SHBA-në u shkëputën përmes rebelimit.

Edhe para krijimit të Kanadasë moderne, Shtetet e Bashkuara u përpoqën të merrnin me forcë territoret britanike në veri. Në vitin 1775 morën Montrealin. Pak më vonë ishin shumë pranë marrjes së Kebekut.

Lufta e vitit 1812 solli pushtime të përsëritura amerikane në atë që njihej atëherë si Kanadaja e Sipërme, Kanadaja e Poshtme dhe kolonitë bregdetare. Përballja përfundoi pa një fitues të qartë, në ngërç. Në kundërpërgjigje, forcat britanike i vunë flakën Shtëpisë së Bardhë. Episodi mbahet mend ende gjerësisht.

Foran kujton se kolonitë që do të bëheshin Kanadaja vareshin atëherë nga Londra dhe nga Marina Mbretërore për sigurinë. Mbështetje gjetën edhe te popujt indigjenë, të cilët drejtuan beteja vendimtare si gjeneralë.

Otava e riktheu në tavolinë idenë e një lufte me SHBA-në pas Luftës së Parë Botërore. Shtysa ishte rritja e shpejtë e fuqisë amerikane.

U hartua një plan i veçantë. Ai mbështetej te vizitat e fshehta në vendbanimet kufitare. Gjeneralë kanadezë, të maskuar si turistë, fotografonin ura dhe rrugë për nevoja zbulimi.

Ata flisnin edhe me banorë të zonës. Qëllimi ishte të njihnin më mirë kundërshtarin potencial.

Në atë periudhë lufta shihej si skenar i largët. Por përgatitja u pa e nevojshme, shpjegon Andrew Burtch. Ai është studiues në Muzeun Kanadez të Luftës dhe ekspert për shekullin XX.

“Kjo është pjesë e asaj që bëjnë ushtritë,” tha ai. “Ato parashikojnë lloje të ndryshme skenaresh.”

Si mund të dukej një ndërhyrje

Edhe pse një pushtim mbetet jashtëzakonisht i pamundur, fakti që Kanadaja po bën plane tregon sesa shumë ka ndryshuar rendi ndërkombëtar. Kështu e komenton Matthew Schmidt, profesor i asociuar për sigurinë kombëtare në Universitetin e New Haven në Connecticut.

Sipas tij, drejtuesit në Otava duhet të vendosin sa i ngushtë do të mbetet bashkëpunimi me ushtrinë amerikane. Partneriteti u jep akses në informacione me vlerë. Por i njëjti kanal, në një skenar ekstrem, mund të kthehet në cenueshmëri.

“Kjo vërtet po dëmton marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara dhe ekziston njëfarë frike legjitime”, tha ai.

Në SHBA, shumë qytetarë nuk i marrin fjalët e Trumpit për aneksimin si shteti i 51-të me seriozitet të plotë. Në Kanada situata është ndryshe, vëren Schmidt. Aty deklaratat dëgjohen me shqetësim. Dhe gatishmëria për t’u mbrojtur është e qartë, nëse do të nevojitej.

Si do të dukej atëherë një përballje e tillë?

Faza e parë e konfliktit mund të rezultojë e shkurtër.

Sipas një modeli që përdor ushtria kanadeze dhe që u citua nga gazeta Globe and Mail në fillim të këtij viti, një sulm amerikan do të sillte zhvendosjen e pozicioneve ushtarake kanadeze.