Një hap drejt vendosjes së normalitetit juridik

Nga Ylli Manjani

Paketa e ndryshimeve në procedurën penale e prezantuar sot shënon një zhvillim pozitiv drejt rikthimit të normalitetit në sistemin e drejtësisë penale. Bëhet fjalë për normalitet në dy plane, atë juridik dhe atë kulturor.

Theksi te kultura juridike nuk është i rastësishëm. Në emër të reformës dhe të narrativës populiste mbi pandëshkueshmërinë, prej vitesh po legjitimohen interpretime që nuk janë dëgjuar më parë. Madje të panjohura në praktikën e vendeve demokratike, kur flitet për nocione themelore të procesit penal.

Këtu hyjnë masa e arrestit me burg dhe mënyra se si sigurohen provat. Po ashtu përdorimi i të dhënave private dhe digjitale si prova. Edhe kontrollet apo sekuestrimet që shpesh kryhen në mënyrë abuzive, duke u nisur nga personi dhe jo nga nevoja reale e hetimit. Në të njëjtën linjë janë edhe deklarimet e dhëna gjatë fazës hetimore, për të cilat pretendohet t'u jepet vlerë prove në gjykim.

Të gjitha këto praktika ushqejnë një kulturë që e shkel ligjin. Dhe përsëritja e saj krijon rrezikun që përjashtimi të perceptohet si rregull.

Ky është ndoshta shqetësimi kryesor. Sepse një abuzim, sado shpesh të përsëritet, nuk shndërrohet në normë vetëm për shkak të shpeshtësisë.

Projekt ndryshimet e propozuara adresojnë disa nga këto çështje. Natyrisht, ato mund dhe duhet të përmirësohen më tej. Duhen formulime më të qarta, më të plota dhe më rezistente ndaj keqinterpretimeve.

Kjo nuk e zbeh faktin se kemi të bëjmë me një hap në drejtimin e duhur.

Mbi të gjitha, jepet një mesazh i qartë. Ajo që është konsoliduar si praktikë e përditshme nuk do të thotë se është automatikisht e pranueshme nga pikëpamja ligjore.

Por vetëm ky hap nuk e mbyll problemin.

Nevojiten ndërhyrje të tjera. Aq të thella sa mund të kërkojnë hartimin e një Kodi tërësisht të ri të Procedurës Penale. Jo një arnim të atij aktual, por një rishikim të vetë filozofisë mbi të cilën mbështetet procesi penal.

Krahas tij, kërkohet edhe një Kod i ri Penal. Një kod që t'i japë fund keqpërdorimit të përkufizimeve të veprave penale dhe të ulë nivelin e tepruar të kriminalizimit në shoqëri.

Jemi në një moment kur duhet pranuar hapur një e vërtetë. Jo çdo shkelje e ligjit përbën vepër penale.

Kërkohet një ndarje e prerë. Nga njëra anë shkeljet që meritojnë ndëshkim administrativ. Nga ana tjetër cenimet aq të rënda të rendit juridik sa hyjnë në fushën e së drejtës penale.

Transformimi i çdo sjelljeje të kundërligjshme në krim nuk sjell më shumë drejtësi. Përkundrazi, e kthen të drejtën penale në një mjet të ekzagjeruar kontrolli shoqëror.

Punë për të bërë ka ende shumë. Personalisht mbështes idenë e një Kushtetute të re. Dhe të një Republike pa gjykata speciale.

Megjithatë, të paktën një tabu po thyhet.

Është rrëzuar ideja se ligjet nuk preken. Kishim rënë madje në absurditetin ku krijohej përshtypja se vetë Parlamenti nuk guxon të ndryshojë aktet që ai ka miratuar.

Ligji nuk është monument i palëvizshëm. Ai është instrument pune.

Ai duhet të ndryshojë kur ndryshon shoqëria. Kur praktika dëshmon se ka dështuar. Kur Gjykata Kushtetuese nxjerr në pah problematika. Kur standardet europiane imponojnë korrigjime. Dhe mbi të gjitha, kur vetë shteti kupton se një rregullim nuk po prodhon drejtësi.

Për këtë arsye, ndërhyrja te procedura penale nuk mund të lexohet si goditje ndaj reformës në drejtësi.

Ajo duhet kuptuar si përpjekje për ta bërë reformën më juridike.

Suksesi i reformës nuk matet vetëm me statistika të arrestimesh, hetimesh apo dënimesh. Ai matet edhe me standardin se si shteti i trajton personat që i heton.

Drejtësia nuk nënkupton vetëm dënimin e fajtorit. Ajo do të thotë edhe garanci që askush nuk ndëshkohet pa u respektuar ligji, prova dhe procesi i rregullt.

Pikërisht ky është normaliteti juridik që i duhet vendit.