Miratimi i Territoriales: Shqipëria do të ketë 46 bashki. Si do të funksionojnë?

Kuvendi Miraton Hartën e Re Territoriale, Shqipëria Kalon në 46 Bashki

Me 85 vota pro, Kuvendi miratoi sot reformën e re administrativo-territoriale. Seanca u parapri nga debate të gjata. Projekti nuk siguroi mbështetjen e opozitës. Edhe disa deputetë të shumicës nuk e votuan.

Mazhoranca propozon njësi vendore më të mëdha. Qëllimi është qëndrueshmëria financiare. Numri i bashkive ulet nga 61 në 46. Megjithatë raporti përfundimtar i Komisionit Parlamentar nënvizon një fakt. Vetëm bashkimi i territoreve nuk sjell automatikisht shërbime më cilësore. Nevojiten ndërhyrje të thella te kompetencat, te financimi i pushtetit vendor dhe te organizimi rajonal. Opozita paraqiti një alternativë krejt tjetër. Ajo kërkoi mbi 92 bashki, me argumentin se qeverisja lokale duhet të jetë sa më pranë qytetarit.

Ky është konsolidimi i dytë i madh në dymbëdhjetë vjet. Reforma e vitit 2014 i kishte ulur njësitë vendore nga 373 në 61 bashki. Tani vendi shkon drejt një ngjeshjeje të mëtejshme.

Sipas hartës së re, 15 bashki humbasin statusin e njësisë së pavarur vetëqeverisëse. Ato do t'i bashkohen bashkive fqinje më të mëdha. Synimi i deklaruar është ulja e kostove administrative. Po ashtu synohet përqendrimi i burimeve financiare dhe rritja e aftësisë për të ofruar shërbime publike.

Por dokumenti prej 357 faqesh i Komisionit të Posaçëm Parlamentar për Reformën Administrativo-Territoriale tregon një tablo më komplekse. Problemet e pushtetit vendor shkojnë përtej madhësisë së territorit.

Pas votimit të sotëm, harta ndryshon konkretisht. Fushë-Arrëzi i bashkohet Pukës, Klosi Matit dhe Rrogozhina Kavajës. Në Qarkun e Beratit, Dimali dhe Poliçani shkrihen me Beratin. Në Qarkun e Fierit, Patosi bashkohet me Fierin, ndërsa Divjaka me Lushnjën.

Në jug, Selenica kalon te Vlora. Këlcyra bashkohet me Përmetin, Memaliaj me Tepelenën dhe Libohova me Gjirokastrën. Në Qarkun e Korçës, Maliqi i bashkëngjitet Korçës. Në Qarkun e Elbasanit, Cërriku dhe Belshi shkrihen me Elbasanin, kurse Përrenjasi me Librazhdin.

Ideja është krijimi i bashkive më të mëdha. Ato pritet të menaxhojnë territor më të gjerë dhe bazë ekonomike më të fortë. Njësitë që shkrihen nuk do të kenë më vendimmarrje politike më vete. As buxhet të pavarur. Ato do të administrohen nga strukturat e bashkive pritëse.

Pikëpyetja kryesore mbetet te shërbimet. A do të ruhet aksesi për komunitetet që humbasin bashkinë? Përqendrimi administrativ duhet të shoqërohet me garanci për qytetarët.

Financimi mbetet nyja më e dobët. Raporti evidenton varësinë e lartë të bashkive nga transfertat e qeverisë qendrore.

Reforma e re propozon rishikimin e formulës së financimit. Në të përfshihen tregues të rinj. Relievi, shpërndarja e fshatrave, gjatësia e rrjetit rrugor, mosha mesatare e popullsisë, shkalla e varfërisë dhe kapaciteti fiskal. Pesha e transfertave të pakushtëzuara rritet krahasuar me ato të kushtëzuara. Qëllimi është më shumë autonomi për bashkitë në caktimin e prioriteteve.

Një tjetër propozim parashikon kthimin te bashkitë të një pjese të tatimit mbi të ardhurat personale. Kriter do të jetë vendbanimi i tatimpaguesit. Po ashtu kërkohet një ndarje më e qartë e rentës minerare. Edhe të ardhurat nga turizmi duhet të përfitohen më shumë nga territoret ku gjenerohen.

Dokumenti kërkon vënien në punë të plotë të taksës së pasurisë. Taksën e ndikimit në infrastrukturë e orienton kryesisht drejt investimeve. Ajo nuk duhet të përdoret për paga apo shpenzime korrente.

Këto janë ende rekomandime. Për t'u zbatuar duhet ndërhyrë në legjislacionin fiskal dhe në ligjin për financat vendore. Ato synojnë forcimin e autonomisë financiare.

Bashkimi i bashkive synon kursime afatgjata. Por zbatimi do të ketë kosto fillestare. Raporti i pranon këto kosto. Ato lidhen me ristrukturimin e personelit dhe trajnimin e administratës. Përfshihet integrimi i sistemeve digjitale, kalimi i pronave dhe harmonizimi i kontratave e detyrimeve.

Për këtë propozohet një Fond Kombëtar i Tranzicionit. Ai do të ketë financim shumëvjeçar. Raporti i shumicës liston edhe rreziqet. Mbivendosja e përgjegjësive, vonesat në vendimmarrje, pasiguria për punonjësit dhe vështirësitë financiare për njësitë e përfshira.

Zbatimi do të jetë gradual. Vitet 2026-2027 janë parashikuar për përgatitjen ligjore dhe institucionale. Transferimi i kompetencave, aseteve dhe personelit pritet në 2027-2028. Konsolidimi do të ndodhë në 2029-2030. Vlerësimi i plotë i rezultateve shtyhet deri në 2035. Kalendari tregon se harta e re është vetëm hapi i parë. Riorganizimi institucional kërkon vite.

Vetë raporti parlamentar pranon një parim. Bashkimet duhet të justifikohen me qëndrueshmëri më të mirë financiare dhe funksionale. Në të njëjtën kohë nuk duhet të dëmtohet aksesi i qytetarëve dhe përfaqësimi i komuniteteve.

Ky shqetësim ngrihet edhe nga ekspertët e pavarur të cituar nga Monitor.

Afrim Krasniqi nga Instituti i Studimeve Politike paralajmëron për ndikimin e interesave politike dhe elektorale. Sipas tij, debati duhet të fokusohet te modeli i qeverisjes vendore, jo te llogaritë elektorale.

Urbanisti Gent Kaprata thotë se thelbi nuk është vetëm kufiri administrativ. Funksionet, kompetencat dhe burimet janë vendimtare. Numri i bashkive, sipas tij, duhet të dalë pas analizës së këtyre faktorëve. Ai nuk mund të jetë pikënisja.

Shqetësim i veçantë është për zonat rurale. Bashkimi me qendra më të mëdha mund ta largojë vendimmarrjen nga banorët. Pa një mekanizëm që garanton shërbime më të mira, konsolidimi rrezikon të mos sjellë përfitimet e premtuara. Sidomos për komunitetet që po shpopullohen me shpejtësi.