ABC24.al është gazeta dixhitale shqiptare që ofron lajme të besueshme, analiza të thelluara dhe reportazhe ekskluzive 24 orë në ditë.
Historiani Pëllumb Xhufi, i ftuar në emisionin “Real Story”, ka folur për historinë e komunitetit hebre në Vlorë, duke theksuar

Historiani Pëllumb Xhufi, i ftuar në studion e "Real Story", shpalli se prania e komunitetit hebre në Vlorë ka rënjë të thella, të paktën që nga shekulli i katërtambëdhjetë.
Sipas tij, një valë të madhe migracioni u ndodh rreth vitit 1500. Hebrenjtë u dëbuan nga Spanja, Italia dhe territoret gjermanike. Autoritetet osmane i pranuan me hospitalitet. Regjistrat e vitit 1520 tregojnë se gjatë 40 e qind e familjeve të regjistruara në qytet ishin hebreje, duke bërë Vlorën një qendër rajonale të rëndësishme.
Xhufi theksoi edhe kontributin e jashtëzakonshëm të këtij komuniteti gjatë Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare. Nga Vlora dolën 11 deri 12 partizanë që ranë dëshmorë. Historiquani e quajti këtë një rast unik në Evropë, dëshmi e përfshirjes së hebrenjve në rezistencën kundër nazizmit në Shqipëri.
Në lidhje me situatën aktuale, Xhufi u shpreh me shqetësim për mungesën e transparencës rreth projektit të muzeut. Nëntori që ndërtimet në qendër qyteti kërkojnë konsultim publik të gjerë. Ai tërhoqi edhe konteksin politik më të gjerë: "Këto dy-tre muaj fundore kanë sjellë probleme jo pa rëndësi, të lidhura me linjat politike të qeverisë, të cilat krijojnë shqetësime për pozicionimin e Shqipërisë në BE dhe NATOn."
Historiani raporteu një takim me intelectualë vlorëtas për të kuptuar kontroversën. "Mua më thirrën ata. Shkuar me të drejtën për të kuptuar çfarë kishte ngritur problemin," tha ai. Pastaj shtoi me qartësi: "Ka edhe ekzagjerime. Dakord."
Xhufi vazhdoi me detaje historike. Në shekullin e 15-të, pas dëbimit, hebrenjtë arritën me varka nga Otranto. "Rreth 40 e qind e popullsisë që del në një defter osman të hollësishëm janë hebrenj," shpjegoi ai. Por Vlorës s'ishte e qetë. Osmanët luftonin kundër Venedikut, Mbretërisë së Neapolit, Urdhrin e Maltës dhe Papës. "Vlora sulmohej, pra nuk ishte një vend i qetë ku hebrenjtë të zhvillonin aktivitetin ekonomik, tregtar dhe financiar për të cilin shquheshin. Dhe ikën shumë shpejt."
Mbas 50 vitesh, regjistrat tregojnë popullsinë e gjysmuar. Pjesë u larguan drejt Beratit — dy qytetet kishin qenë njësi administrative që nga koha bizantine. Tjerët migruan në Selanik dhe Kostandinopojë. Doganat e kryeqytetit kontrollonin hebrenjtë e Vlorës. Ata që mbetën, jetuan në qendër të qytetit, jo në geto si në mesjetë. Marrën pjesë në këshillin e qytetit dhe shpesh shërbuan si ambasadorë të sunduesve, qoftë shqiptarë, serbë në kohën e Dušanit apo osmanë. "Kemi dokumente të botuara për këto," theksoi Xhufi.
Historiani rrëfeu se kishte vizituar Vlorën pasi dëgjoi shprehje antisemite. "Ajo aty ka qenë, lagje që thoshin dikur 'e çifutëve', por jo në sensin pezhorativ," tha ai. Termi "çifut" vjen nga turqishtja. Në Perandorinë Osomane, hebrenjtë u priten mirë. Sulltani Bajazidi II u ka thënë: "Faleminderit për këtë pasuri që më sollët", sepse ishin popull i punës dhe i mendjes.
Rreth muzeut, Xhufi u zgjodhur: "Unë isha dhe u informova. Shqetësimi i tyre ishte: 'Ne s'dimë çfarë do bëjnë, kanë filluar të hapin gropën'." Ndërtesa po bëhet në Muradinë, ku ndodhej klubi "Labëria", jo në zonën e lashtë të pazarit ku ishte lagjja e hebrenjve. "Ishin që ajo të bëhej tamam aty ku ka qenë rruga e tyre," komentoiti ai.
Pastaj ktheu vëmendjen tek partizanët: "Nga hebrenjtë e Vlorës kanë dalë dhe partizanë. S'ka në Europë raste që hebrenjtë të kenë dalë partizanë, kanë bërë rezistencë në Varçavë kur e panë që po bëheshin gati topat që t'i masakronin, por partizanë dolën vetëm në Shqipëri." U referua Anës Kohen, që quanë Shqipërinë atdhe. "Ne s'duhet ta humbim këtë bashkëjetesë. Por çdo gjë në kohën e duhur. Që është bërë në vitin 2024 thua ti, po kush e ka ditur në 2024? Unë flas për vete, nuk e dija."
Kryesora, sipas tij, është procedura: "Kur bëhet një ndërtesë e re në qendër të qytetit, ti je i detyruar që të vësh projektin aty edhe ku do të dalë kjo ndërtesë."
Xhufi lidhi revolten e vlonjatëve me ndërhyrje të mëparshme: "U prish Sheshi i Flamurit, u kthye përmbys sheshi i Ismail Qemalit! Është në afërsi të sheshit, por po them para kësaj ka një histori 3-4 vjeçare që u prish shatërvani me qendrën që kishte simbolikë të veçantë, me katër globe, që simbolizonte katër vilajetet." U referua pastaj veprës së Kristaq Ramës dhe sculptorëve të tij, që kthyen monumentin me falmurin në dimension njeriu: "Dmth, Ismail Qemali njësoj me mua që kaloj me mua aty."
Shkruar nga
Redaksia ABC24
Artikujt e firmosur "Redaksia ABC24" përgatiten nga desku qendror i lajmeve — ekipi që mbulon lajmet 24 orë në 7 ditë. Sinjalet e lexuesve, lajmet e minutës së fundit dhe kërkesat për korrigjim kalojnë të gjitha nga kjo tryezë redaksie, ku çdo tekst rishikohet kolektivisht para publikimit.
Diskutimi
Komentet miratohen nga redaksia para se të shfaqen.