Austria ndalon shaminë për vajzat nën 14 vjeç, shpërthen debati për lirinë fetare

Një ligj i ri që ndalon mbajtjen e shamisë islame për vajzat nën 14 vjeç në shkollat austriake ka ringjallur një debat të ngurtë mbi kufijtë e lirisë fetare, të drejtat e fëmijëve dhe presionin që praktikohet brenda familjeve.

Që më 1 shtator, me fillimin e vitit shkollor, rregullorja hapi në fuqi. Mësuesit raportojnë se, në përgjithësi, zbatimi ka qenë i qetë dhe me respekt. Megjithatë, disa institucione arsimore kanë shënuar ngushëllime dhe, në raste të veçanta, reagime të hidhura.

Kerkësohej diskutim i gjerë edhe përpara se ligji të miratohej. Kritikut e anënsuan se ndalimi mund të ketë çuar principin e barazisë dhe të drejtën për besim, transmeton ABC24.AL.

Viti 2020, Gjykata Kushtetuese e Austrisë e rrëzoi një version të mëparshëm të këtij ndalimi. Ligji i kohës duke ndaluar nxënëset e shkollës fillore të mbanin veshje fetare që mbulonin kokën, deri kur mbushnin 10 vjeç. Gjykata vendosi se ajo rregullore kërcënonte barazinë dhe lirinë fetare, duke qenë në fakt e drejtuar kryesisht kundër shamisë islame.

Ligji aktual ndryshon kryesisht kufirin e moshës, duke e shtrirë ndalimin deri në 14 vjeçarit.

Qeveria argumenton se qëllimi është mbrojtja e zhvillimit të fëmijëve dhe e lirisë së tyre të formojnë personalitetin e vet. Vajzat, sipas tyre, duhet të mbrohen nga presioni i mundshëm familjar apo shoqëror për të mbajtur shaminë.

Gjykata Kushtetuese ende nuk ka vendosur nëse ky arsyetim i ri këput shqetësimet kushtetuese që ngriten më parë.

Për momentin, detyra për zbatim u ka besuar shkollave dhe mësuesve. Nëse një nxënëse gjehet me shaminë e ndaluar, hapi i parë është kërkesa për heqjen e saj. Në rast refuzi, zhvillohen diskutime të mëtejshme dhe, nëse nevojitet, përfshihet drejtoria arsimore. Vetëm në fazat e fundit nisen procedurat për sanksione administrative.

Nëse shkeljet përsëriten, prindërit ose kujdestarët ligjorë mund të dënohet me gjoba nga 150 deri në 800 euro.

Sindikata e mësuesve ka kritikuar detyrimin për raportimin e shkeljeve, paralajmëruar se kjo vendos pedagogët në një rol mbikëqyrës që shkon larg detyrës së tyre arsimore.

Debati ka përfshirë edhe raste të mundshme kërcënimesh dhe refuzimi të vajzave të ndjekin mësimin.

Qeveria kishte paralajmëruar edhe më parë për situata ku vajzat apo gratë mund të presionohen për të mbajtur ose hequr shaminë. Ministrja e Integrimit, Claudia Plakolm, ka përmendur raste të tilla brenda familjeve.

Statistika zyrtare që të tregojnë se sa të shpeshta ndodhin këto raste në shkolla aktualisht nuk ekzistojnë. Edhe raportimet për nxënëse që nuk po ndjekin mësimin, apo e ndjekin mënyrë të parregullt për shkak të ndalimit, ende janë në proces vlerësimi. Deri tani flitet për incidente të izoluara.

Mbështetësit e ligjit theksojnë se vajzat e kësaj moshe janë veçanërisht të varura nga familjet dhe për këtë arsye të ekspozuara ndaj presionit social ose fetar.

Kritikët, nga ana tjetër, pyesin nëse një ndalim shtetëror mund të forcojë realisht vetëvendosjen. Sipas tyre, një vajzë që dëshiron të mbajë shaminë "me bindjen e saj" nuk mund ta zbatojë më këtë zgjedhje në shkollë.

Psikologja Christiane Spiel ka paralajmëruar për konflikte besnikërie te fëmijët. Në një deklaratë për ORF, ajo vuri në dukje se një situatë ku prindërit kërkojnë mbajtjen e shamisë, ndërsa shkolla kërkon heqjen e saj, krijon një conflict të fortë për fëmijën.

Para hyrjes në fuqi të ligjit, disa prindër tentuan ta ankojnë drejtpërdrejt atë në Gjykatën Kushtetuese. Kjo i hodhi poshtë kërkesave për arsye procedurale, pasi anëtaret ende nuk ishin prekur drejtpërdrejt.

Tani është paraqitur një ankesë e re për rrëzimin e ligjit. Çështja qendrore do të jetë sërish balanca midis lirisë fetare dhe parimit të barazisë.

Gjykata do të duhet të vlerësojë nëse mbrojtja e fëmijëve nga presioni fetar apo familjar mund të justifikojë një "ndërhyrje në lirinë e fesë", dhe nëse ndalimi i përgjithshëm është i nevojshëm dhe proporcional për këtë qëllim.

Vendimi i ardhshëm i Gjykatës Kushtetuese do të përcaktojë jo vetëm fatin e ligjit të ri, por edhe mënyrën se si Austria do të balancojë mbrojtjen e fëmijëve me të drejtën për lirinë e besimit.