25 vjet pas 11 shtatorit: Ngjarjet që ‘riformësuan’ botën -

Një çerek shekulli më parë, sulmet e 11 shtatorit 2001 shkaktuan një valë tronditjeje. Dëmtuan themelet e sigurisë dhe politikës ndërkombëtare. Gjurmët e tyre ende ushqejnë dinamikën e konflikteve, nga Lindja e Mesme deri në Azinë Jugore.

Me katër avionë civilë të rrëmbyer, 19 agjentë të Al-Kaedës realizuan një sulm të koordinuar. Laj 2.977 të vdekur në New York, Pentagon dhe pranë Shanksville, në Pensilvani.

Ky akt i paprecedentë shërbeu si shkëndijë për ndërmarrjen e "luftës kundër terrorit". Pasuan pushtimi i Afganistanit, lufta në Irak, krijimi i strukturave të reja të sigurisë si Guantanamou, si dhe shfaqja e grupeve të reja militante.

Sipas të dhënave nga projekti "Costs of War" i Universitetit Brown, konfliktet që pasuan kanë marrë jetën e mbi 900 mijë personave. Midis tyre, mbi 400 mijë janë civilë. Për këto operacione, Shtetet e Bashkuara shpenzuan ose angazhuan mbi 8 trilionë dollarë deri në vitin 2021.

Në vijim, paraqiten ngjarjet kryesore që formësuan këtë periudhë 25-vjeçare.

**11 shtator 2001: Agresioni i Al-Kaedës ndaj SHBA-së**

Në atë paradite tëpike, katër avionë u përdorën si armë. Dy prej tyre goditën kullat në qendër të Nju Jorkut. Një tjetër goditi kompleksin e Pentagonit. I katërti u rrëzua në fushat e Pensilvanisë, pasi pasagjerët reaguan. Ky ishte sulmi terrorist më i rëndë në historinë e kontinentit amerikan.

**12 shtator 2001: Mesazhi i solidaritetit nga NATO**

Një ditë më vonë, aleanca veri-atlantike aktivizoi për herë të parë nenin 5 të Kartës së saj. Ishte një sinaj i qartë: sulmi ndaj njërit prej tyre konsiderohej sulm ndaj të gjithëve.

**18 shtator 2001: Autorizimi për përdorimin e forcës**

Me votën e tij, Kongresi i SHBA-së dha bazën ligjore për luftë. Miratimi i autorizimit të përdorimit të forcës kundër përgjegjësve dhe mbështetësve të sulmeve i hapi rrugë operacioneve ushtarake jashtë shtetit.

**7 tetor 2001: Fillimi i luftës në Afganistan**

Aksioni ushtarak filloi duke synuar rrënjët e Al-Kaedës dhe talebanët që i strehonin. Ajo që u mendua si operacion i shkurtër u shndërrua në konfliktin më të gjatë në historinë e Uashingtonit, duke zgjatur gati dy dekada.

**26 tetor 2001: Masat e reja të sigurisë me ligjin Patriot**

Legjislacioni i ri i dha autoriteteve më shumë kompetenca në mbikëqyrje dhe hetime. Por, njëkohësisht, ngriti shqetësime serioze për privatësinë e qytetarëve. Shtroi pyetje për shtrirjen e pushtetit shtetëror.

**11 janar 2002: Guantanamou bëhet realitet**

Të parët të ndaluar mbërritën në bazën amerikane të Gjirit të Guantanamos. Ky vend u bë shpejt simbol i luftës kundër terrorit. Në të njëjtën kohë, u bë objekt kritikash ndërkombëtare për ndalimet e gjata pa gjyq dhe metodat e hetuesisë.

**20 mars 2003: Nisja e luftës në Irak**

Një koalicion i udhëhequr nga SHBA-ja sulmoi Irakun dhe rrëzoi regjimin e Saddam Husseinit. Megjithatë, pasojat ishin vite të tëra trazirash, dhune sektare dhe paqëndrueshmërie. E rëndësishme, nuk u konfirmua ekzistenca e armëve të shkatërrimit në masë, arsyetimi kryesor i luftës.

**11 mars 2004: Bombat në Madrid**

Në sulmin e koordinuar në kryeqytetin spanjoll, dhjetë bomba shpërthyen në zona të ndryshme të transportit publik. 191 njerëz humbën jetën dhe mbi 2.000 u plagosën. Ky sulm dëshmoi se kërcënimi terroriste ishte shpërndarë tashmë nëpër Evropë.

**7 korrik 2005: Tmerri në Londër**

Katër sulmues vetëvrasës sulmuan rrjetin e metrosë dhe autobusëve të kryeqytetit britanik. Tragjedia la 52 viktima dhe më shumë se 770 të plagosur. Tregoi brishtësinë e qyteteve të mëdha evropiane.

**2 maj 2011: Fundi i një kërkimi të gjatë**

Në operacionin e forcave speciale në Abbottabad të Pakistani, u neutralizua Osama bin Laden. Lideri i Al-Kaedës u gjet dhe u vra. Kjo ndodhi gati një dekadë pas sulmeve që ndryshuan botën.

**29 qershor 2014: Ngritja e një kërcënimi të ri**

Organizata terroriste DEASH shpalli establishmentin e një "kalifati" në territoret e pushtuara të Irakut dhe Sirisë. Ky veprim hapi një kapitull të ri të dhunës. Në përgjigje, u krijua një koalicion ushtarak ndërkombëtar.

**29 shkurt 2020: Marrëveshja për largimin nga Afganistani**

Në Doha, u nënshkrua marrëveshja midis Shteteve të Bashkuara dhe talebanëve. Ajo parashikonte kushtet për tërheqjen e trupave të huaja nga Afganistani.

**15 gusht 2021: Rikthimi i talebanëve në pushtet**

Me rënien e shpejtë të qeverisë në Kabul dhe largimin e presidentit Ashraf Ghani, talebanët rimorën kontrollin e vendit.

**30 gusht 2021: Largimi i fundit i trupave amerikane**

Pentagoni konfirmoi përfundimin e tërheqjes. Kjo i dha fund zyrtarisht angazhimit ushtarak në Afganistan.

**31 korrik 2022: Neutralizimi i pasardhësit të Bin Laden**

Një sulm ajror me dron në Kabul shënjestroi dhe vrau Ayman al-Zawahirin. Ai ishte lideri aktual i Al-Kaedës, pasuesi i Osama bin Ladenit.

**11 shtator 2026: Përkujtimi i 25-vjetorit**

Një çerek shekulli më vonë, trashëgimia e 11 shtatorit mbetet e gjallë. Ajo shihet në masat e sigurisë në aeroporte dhe në ligjet për mbikëqyrje. Mbi të gjitha, shfaqet ende aktive në konflikte, zhvendosje masive popullsish dhe në ndryshimin e peizazhit gjeopolitik botëror.